Gıda Mühendisliği İngilizcesi: 100 Temel Terim ve Anlamları

Bir fabrikanın teslim alıp işleyerek ürünlerini yaptığı süt, un, meyve veya et gibi temel madde.

Aynı anda, aynı koşullarda ve aynı malzemelerden üretilen; tek bir birim olarak tanımlanıp izlenebilen ürün miktarı.

Tarımsal hammaddeleri daha güvenli, daha dayanıklı, kullanımı daha kolay ya da daha cazip gıdalara dönüştüren; yıkama ve doğramadan pişirme ve paketlemeye kadar uzanan yöntemlerin bütünü.

Bakteri, maya ya da küf gibi mikroorganizmaların gıdadaki şekerleri ve diğer bileşenleri dönüştürerek asit, alkol veya gaz ile yeni lezzetler oluşturduğu süreç.

Süt gibi bir sıvının yüksek basınç altında dar bir aralıktan geçirilerek yağ globüllerinin çok küçük parçalara ayrıldığı ve böylece kaymağın ayrışmadığı işlem.

Bir gıda karışımının, çoğu zaman ısı ve basınçla pişirilerek kalıp (die) adı verilen şekilli bir açıklıktan zorla geçirildiği ve makarna, çerez ve kahvaltılık gevrek gibi ürünlerin yapıldığı işlem.

Sebzelere ve bazı meyvelere, başta dondurma, konserveleme veya kurutma öncesinde enzimleri etkisiz hale getirmek için uygulanan, sıcak su ya da buharla yapılan ve ardından hızlı soğutmanın geldiği kısa ısıl işlem.

Sıvı bir gıdadaki suyun bir kısmının, genellikle vakum altında daha düşük sıcaklıkta kaynatılarak uzaklaştırılması ve salça ya da meyve suyu konsantresi gibi konsantre bir ürün elde edilmesi.

Bir sıvının çok ince damlacıklar halinde sıcak havaya püskürtüldüğü, suyun saniyeler içinde buharlaştığı ve ince bir tozun toplandığı kurutma yöntemi.

İki akışkanı birbirine karıştırmadan aralarında ısı aktaran ekipman; örneğin sütü sıcak suyla ısıtmak ya da buzlu suyla soğutmak için kullanılır.

Su ve temizlik kimyasallarını dolaştırarak boruların, tankların, ısı değiştiricilerin ve dolum makinelerinin içini, ekipmanı sökmeden temizleyen otomatik sistem.

Belirli miktardaki hammaddeden elde edilen bitmiş ürün miktarı; genellikle yüzde olarak gösterilir.

Ürünün hammaddeden paketlenmiş bitmiş ürüne kadar adım adım ilerlediği, birbirine bağlı makineler ve iş istasyonları dizisi.

Gıdanın tadını ve besin değerini olabildiğince korurken hastalık yapan mikroorganizmaların çoğunu ve bozulmaya yol açanların önemli bir kısmını öldüren ılımlı ısıl işlem.

Gıdanın oda sıcaklığında bozulmadan ve sağlığa zararlı hale gelmeden saklanabilmesi için mikroorganizmaları ve sporlarını yok eden, genellikle yüksek sıcaklıkla yapılan işlem.

Gıdayı güvenli hale getirmek, raf ömrünü uzatmak ya da özelliklerini değiştirmek için ısı kullanılan her türlü işlem; pastörizasyon, sterilizasyon, haşlama veya pişirme gibi.

Mikroorganizma gelişimini ve kimyasal değişimleri yavaşlatmak için gıdayı donma noktasının üzerinde, genellikle 0–5 °C arasında saklama.

Gıdanın sıcaklığını suyunun büyük kısmı buza dönüşene kadar düşürme; bu işlem mikroorganizma gelişimini durdurur ve kimyasal değişimleri aylarca yavaşlatır.

Gıdadaki suyun, genellikle ısı ve hava akımıyla uzaklaştırılması; böylece su aktivitesi mikroorganizmaların üreyemeyeceği düzeye iner ve ürün uzun süre dayanır.

Gıdanın teneke kutu ya da kavanoz gibi hava geçirmez kaplara kapatılıp depolama sırasında üreyebilecek mikroorganizmaları yok edecek kadar ısıtılmasıyla yapılan muhafaza yöntemi.

Ultra yüksek sıcaklık: sıvı bir gıdanın birkaç saniye boyunca yaklaşık 135–150 °C'ye ısıtılıp ardından aseptik olarak ambalajlandığı ve böylece soğutma gerekmeden aylarca dayandığı ısıl işlem.

Belirli bir sıcaklıkta, belirli bir mikroorganizma popülasyonunun yüzde 90'ını öldürmek, yani sayısını bir logaritmik birim azaltmak için gereken süre.

Bulaşmış bir ürünü yiyen ya da içen kişilerde hastalığa yol açabilen bakteri, virüs veya parazit gibi mikroorganizma.

Gıdayı tüketilemez hale getiren her türlü değişiklik; kötü tat ve koku, sümüksü yapı, gaz oluşumu ya da küflenme gibi. Çoğunlukla mikroorganizmalar, enzimler veya oksidasyon neden olur.

Mikroskop olmadan görülemeyecek kadar küçük canlı; bakteri, maya ya da küf gibi. Bazıları gıdayı bozar, bazıları hastalığa yol açar, bazıları ise faydalıdır.

Uygun koşullarda hızla çoğalan tek hücreli mikroorganizmalar; bazıları gıda zehirlenmesine ya da bozulmaya yol açarken bazıları yoğurt ve peynir gibi gıdaların yapımında kullanılır.

Gıda yüzeylerinde tüylü iplikler halinde gelişen bir mantar türü; gözle görülür bozulmaya yol açar ve bazı türleri mikotoksin adı verilen zararlı toksinler üretir.

Şekerleri alkol ve karbondioksite fermente eden tek hücreli mantar; ekmek, bira ve şarap yapımında kullanılır ama meyve sularını ve tatlı gıdaları da bozabilir.

Zararlı mikroorganizmalar, bunların toksinleri, kimyasallar ya da parazitlerle kontamine olmuş yiyecek veya içeceklerin tüketilmesinden kaynaklanan her türlü hastalık.

Sık görülen gıda kaynaklı bir hastalık olan salmonellozun etkeni bakteri grubu; çoğunlukla çiğ ya da az pişmiş tavuk, yumurta ve et ile bazı taze ürünlerle ilişkilidir.

Bir bakteri cinsi; bu cinsin Listeria monocytogenes türü, hamile kadınlar, yenidoğanlar, yaşlılar ve bağışıklığı zayıf kişiler için özellikle tehlikeli olan, nadir ama ciddi bir gıda kaynaklı hastalık olan listeriozise yol açar.

Oksijensiz ortamda üreyen, spor oluşturan ve bilinen en güçlü zehirlerden biri olan botulinum toksinini üreterek nadir ama ölümcül olabilen botulizm hastalığına yol açan bakteri.

Bir numunede agar plakada koloni oluşturacak şekilde gelişen tüm aerobik bakterilerin laboratuvarda sayılması; genel hijyen ve bozulma göstergesi olarak kullanılır.

Gıdanın amacına uygun şekilde hazırlanıp tüketildiğinde insanları hasta etmemesi için onu tehlikelerden uzak tutan uygulamaların ve koşulların bütünü.

Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları: üretimdeki gıda güvenliği tehlikelerini belirleyen ve bunları belirli adımlarda kontrol altına alan, yedi ilkeye dayanan önleyici sistem.

Gıdada mikroorganizma, kimyasal madde, alerjen ya da cam, metal veya plastik parçası gibi zararlı veya istenmeyen bir şeyin bulunması ya da gıdaya karışması.

Hassas kişilerde, çok küçük miktarlarda bile bazen ağır seyreden alerjik reaksiyona yol açabilen, genellikle protein yapısındaki madde.

Bir gıda güvenliği tehlikesini önlemek, ortadan kaldırmak ya da kabul edilebilir düzeye indirmek için kontrolün uygulanabildiği ve bu kontrolün mutlaka gerekli olduğu proses adımı.

Gıdanın insanlar, ekipman ya da çevre yoluyla kontamine olmasını önleyen temizlik, el yıkama ve koruyucu kıyafet gibi koşullar ve uygulamalar.

Zararlı mikroorganizmaların, alerjenlerin ya da diğer kirleticilerin bir gıdadan, yüzeyden, aletten veya kişiden başka bir gıdaya geçmesi.

Kir, gıda artıkları ve mikroorganizmaların uzaklaştırılması ya da güvenli düzeylere indirilmesi için ekipmanın, yüzeylerin ve tüm tesisin temizlenmesi ve sanitize edilmesi.

HACCP'nin ilk adımı; ekibin her proses adımındaki biyolojik, kimyasal, fiziksel ve alerjen tehlikeleri listelediği ve her birinin ne kadar olası ve ne kadar ciddi olduğunu değerlendirdiği çalışma.

Bir tehlikeyi kontrol altında tutmak için kritik kontrol noktasında sağlanması gereken sıcaklık, süre ya da pH gibi en yüksek veya en düşük değer.

Bir kritik limitin sağlanamaması ya da bir denetim bulgusu gibi bir şey ters gittiğinde, etkilenen ürünü ele almak ve sorunun tekrarlanmasını önlemek için atılan adımlar.

Sorunların fark edilip hızla müdahale edilebilmesi için bir CCP'deki sıcaklık gibi bir şeyi düzenli olarak kontrol etmek veya ölçmek ve sonuçları kaydetmek.

Gıdada bulunmaması gereken cam, metal, sert plastik, tahta, taş, böcek ya da kıl gibi her türlü fiziksel cisim.

Kemirgenleri, böcekleri ve kuşları gıda işletmelerinden uzak tutan, içeri girenleri tespit edip bertaraf eden planlı önlemler.

HACCP sisteminin işleyebilmesi için önceden kurulmuş olması gereken temizlik, haşere kontrolü, personel hijyeni ya da bakım gibi temel hijyen veya işletme koşulu.

Hammaddelerin, üretimdeki ara ürünlerin ve bitmiş ürünlerin belirlenen spesifikasyonlara uygun olduğundan emin olmak için yapılan kontroller, ölçümler ve testler.

Gıdanın eğitimli paneller ya da tüketiciler tarafından insan duyularıyla (görme, koku, tat, dokunma ve işitme) bilimsel olarak test edilmesi.

Sonucu tüm miktar hakkında karar vermek için kullanılabilsin diye bir partiden ya da lottan test için küçük ve temsili bir bölüm alınması.

Bir hammadde, ambalaj ya da ürün için bileşim, kimyasal ve mikrobiyolojik limitler, görünüş ve paketleme gibi üzerinde anlaşılmış gereklilikleri ortaya koyan belge.

Bir gıdanın elde ve ağızda hissettirdiği özellikler; sert, yumuşak, gevrek, çiğnenebilir, pürüzsüz ya da kremsi gibi. Gıdanın fiziksel yapısından kaynaklanır.

Bir sıvının ne kadar koyu olduğunu ve akmaya ne kadar direnç gösterdiğini belirten ölçü; balın viskozitesi yüksek, suyunki düşüktür.

Tedarikçinin ya da laboratuvarın belirli bir parti için analiz sonuçlarını gösterdiği ve partinin üzerinde anlaşılan spesifikasyona uygun olduğunu teyit ettiği belge.

Bir üründe, proseste ya da denetim sırasında tespit edilen; spesifikasyon, prosedür, standart veya mevzuat gibi bir gerekliliğin karşılanmaması durumu.

Bir gıdadaki suyun ne kadarının mikroorganizmalar ve kimyasal reaksiyonlar için serbest olduğunu gösteren, 0 ile 1 arasında değişen ve aw ile gösterilen ölçü; saf suyun değeri 1,0'dır.

Bir gıdadaki su miktarı; genellikle ağırlığın yüzdesi olarak verilir ve numunenin kurutulup kaybettiği ağırlığın tartılmasıyla ölçülür.

Bir gıdanın ya da çözeltinin ne kadar asidik veya bazik olduğunu gösteren 0–14 arası ölçek; 7 nötrdür, daha düşük değerler asidik, daha yüksek değerler baziktir.

Bir gıdadaki asit miktarı; genellikle titrasyonla ölçülür ve laktik, sitrik ya da asetik asit gibi baskın asidin yüzdesi olarak ifade edilir.

Amino asitlerden oluşan, önemli bir besin öğesi olan ve et, peynir, ekmek hamuru ve yumurta akı gibi birçok gıdaya yapısını da veren büyük molekül.

Şekerleri, nişastayı ve lifi kapsayan, karbon, hidrojen ve oksijenden oluşan temel besin öğesi gruplarından biri; çoğu beslenme düzeninde ana enerji kaynağıdır.

Yağların oksijenle tepkimeye girerek parçalanması ve bayat, acı tat ile kokuların oluşmasına yol açan kimyasal reaksiyon.

Isıtma sırasında amino asitler ile indirgen şekerler arasında gerçekleşen ve ekmek kabuğunun, kavrulmuş kahvenin ve ızgara etin kahverengi rengini ve tipik lezzetlerini oluşturan kimyasal reaksiyon.

Kesilen ya da ezilen meyve ve sebzelerde, başta polifenol oksidaz olmak üzere enzimlerin doğal fenolik bileşikler ve havadaki oksijenle tepkimeye girmesiyle oluşan kararma.

Tek başına normalde gıda olarak tüketilmeyen ama koruma, renklendirme, kıvam verme ya da tatlandırma gibi teknolojik bir amaçla az miktarda eklenen madde.

Bakteri, maya ve küflerin gelişimini yavaşlatarak ürünün daha uzun süre güvenli ve tüketilebilir kalmasına yardımcı olan gıda katkı maddesi.

Bir gıdanın üretiminde kullanılan ve değişmiş halde de olsa son üründe bulunmaya devam eden, katkı maddeleri dahil her türlü madde.

Mayonez, margarin, dondurma veya çikolatada olduğu gibi yağ ile suyun karışmasına ve karışık kalmasına yardımcı olan madde.

Gıdanın fiziksel yapısını kararlı tutan, örneğin bileşenlerin depolama sırasında ayrışmasını, çökmesini ya da kristal oluşturmasını önleyen madde.

E harfi ve bir sayıdan oluşan, AB'de kullanımı onaylanmış bir gıda katkı maddesini tanımlayan kod; örneğin sitrik asit için E330.

Gıdaya tatlı tat vermek için kullanılan madde; çoğunlukla sükraloz veya stevya gibi şekerden çok daha tatlı olan ve çok az ya da hiç kalori eklemeyen yoğun tatlandırıcıları anlatır.

Sıvı bir gıdanın viskozitesini artırarak sosları, çorbaları, tatlıları ve içecekleri, diğer özelliklerini pek değiştirmeden daha koyu kıvamlı hale getiren madde.

Gıdadaki oksidasyonu yavaşlatan ve yağlarda acılaşmayı, meyve, sebze ve ette renk değişimlerini önlemeye yardımcı olan madde.

Gıdaya koku ve tat vermek ya da bunları değiştirmek için eklenen ürün; vanilya ekstraktı, duman aroması ya da çilek aroma preparatı gibi.

Gıda ürününü içine alan ve koruyan malzemeler ile kaplar; aynı zamanda ürünün bunların içine konması işlemi.

Gıda ambalajının üzerindeki basılı bilgiler; ürün adı, içindekiler, alerjenler, net miktar, tarih işareti, saklama koşulları ve üretici bilgileri gibi.

Çabuk bozulabilen bir gıdada, görünüşü ve kokusu normal olsa bile artık güvenli olmayabileceği için sonrasında tüketilmemesi gereken tarih.

Doğru saklandığında gıdanın tadı, dokusu ve rengi gibi beklenen kalitesini tam olarak koruduğu son tarih; bu tarihten sonra gıda hala güvenle tüketilebilir olabilir.

Gıda ambalajı üzerinde, ürünün belirli bir miktarındaki enerji ile yağ, karbonhidrat, şekerler, protein ve tuz gibi besin öğelerini gösteren tablo.

Gıda etiketinde, katkı maddeleri dahil tüm bileşenlerin kullanıldıkları andaki ağırlıklarına göre çoktan aza doğru sıralandığı bölüm.

Ticari olarak steril bir ürünün, steril bir ortamda sterilize edilmiş ambalajlara doldurulup kapatılması; böylece gıda oda sıcaklığında güvenli kalır.

Ambalajın içindeki havanın, bozulmayı yavaşlatmak için genellikle azot, karbondioksit ve bazen oksijenden oluşan bir gaz karışımıyla değiştirildiği ambalajlama yöntemi.

Ambalaj kapatılmadan önce içindeki havanın alındığı; böylece filmin ürünü sıkıca sardığı ve oksijenden uzak tuttuğu ambalajlama yöntemi.

Gıdaya üretim, depolama, ambalajlama ya da servis sırasında temas eden her türlü malzeme; ambalajlar, konveyör bantları, eldivenler, tanklar ve mutfak aletleri gibi.

Plastikleştiriciler, monomerler ya da baskı mürekkebi bileşenleri gibi maddelerin ambalajdan veya gıdayla temas eden diğer malzemelerden gıdaya geçmesi.

Bir gıdanın belirtilen koşullarda saklandığında güvenli kalmaya ve beklenen kalitesini korumaya devam ettiği süre.

Soğutulmuş ya da dondurulmuş gıdayı üretimden tüketiciye kadar doğru sıcaklıkta tutan, kesintisiz soğuk depolama ve taşıma aşamalarının bütünü.

Yağların oksidasyonla ya da enzim ve suyun etkisiyle parçalanması sonucu ortaya çıkan, keskin, sabunumsu veya bayat, hoş olmayan tat ve koku.

Ürünü genellikle daha yüksek sıcaklık ya da nem gibi daha zorlayıcı koşullarda saklayıp modeller yardımıyla normal koşullarda ne kadar dayanacağını tahmin eden, raf ömrünü daha hızlı belirleme yöntemi.

Bir gıdanın güvenli kalması ve belirtilen raf ömrüne ulaşması için saklanması gereken sıcaklık, nem, ışık ve diğer koşullar.

İlk giren ilk çıkar: depoya ilk giren stokun ilk kullanılması ya da ilk sevk edilmesi gerektiğini söyleyen stok döndürme kuralı.

Bir gıdanın güvenli sıcaklık aralığının dışında kalması; örneğin soğuk saklanması gereken ürünün uzun süre ılık ortamda bırakılması. Bu durum mikroorganizmaların üremesine olanak tanır.

Bir gıdayı ve bileşenlerini üretimin, işlemenin ve dağıtımın her aşamasında takip edebilme; bir adım geriye, tedarikçiye ve bir adım ileriye, müşteriye kadar.

Gıdanın tutarlı ve güvenli şekilde üretilmesini sağlayan; bina, ekipman, personel, hijyen ve dokümantasyonla ilgili temel kurallar ve prosedürler bütünü.

Güvenli olmayan ya da mevzuata aykırı bir ürünün satıldıktan veya dağıtıldıktan sonra tüketiciler dahil piyasadan toplatılması.

Bir fabrikanın, belgelerinin ve uygulamalarının bir standarda, müşteri şartlarına ya da mevzuata uygun olup olmadığını görmek için denetçi tarafından yapılan planlı ve sistemli kontrol.

FAO ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından tüketici sağlığını korumak ve adil gıda ticaretini desteklemek amacıyla oluşturulan uluslararası gıda standartları, kılavuzları ve uygulama kuralları bütünü.

Bir pestisit ya da veteriner ilacı doğru kullanıldığında, bir gıdada veya gıdanın üzerinde yasal olarak izin verilen en yüksek kalıntı düzeyi.

Ekonomik kazanç amacıyla gıdanın ya da bileşenlerin bilerek değiştirilmesi, yanlış etiketlenmesi veya daha ucuz olanla ikame edilmesi; zeytinyağına ucuz yağ karıştırmak, bala şeker şurubu katmak ya da ucuz balığı başka adla satmak gibi.