İlahiyat İngilizcesi: 100 Temel Terim ve Anlamları

İnsanları kutsal, ilahi ya da nihai gerçeklik olarak kabul ettikleri şeyle ilişkilendiren inançlar, uygulamalar, değerler ve topluluklardan oluşan bütün.

Tanrı, ilahi olan ve dini inanç üzerine, genellikle belirli bir inanç geleneğinin içinden ve o geleneğin kaynaklarına dayanarak yapılan sistemli çalışma.

Dinleri dışarıdan, tarih, sosyoloji, antropoloji, psikoloji ve felsefe yöntemleriyle inceleyen ve hangi inancın doğru olduğu konusunda hüküm vermeyen akademik alan.

Tanrı'yla, ilahi olanla ya da dini gelenekle bağlantısı nedeniyle sıradan olandan ayrılan ve özel bir saygı gösterilen; çoğu zaman profan, yani dünyevi olanın karşıtı olarak kullanılır.

Dinlerin inançları, ritüelleri, kutsal metinleri ve kurumları gibi yönlerden benzerliklerini ve farklılıklarını inceleyen akademik çalışma alanı.

Dini toplumsal bir olgu olarak inceleyen, dinin grupları, kurumları, iktidarı ve toplumsal değişimi nasıl etkilediğini ve onlardan nasıl etkilendiğini araştıran sosyoloji dalı.

Dini olguları inananların deneyimlediği şekliyle betimleyen ve inançların doğru olup olmadığı sorusunu bir kenara bırakan din araştırma yaklaşımı.

Farklı dinlerden insanlar arasında, birbirini kendi dinine kazanmaya değil karşılıklı anlayışa yönelik olarak düzenlenen konuşma ve iş birliği.

Bir dinden ya da inançtan başka birine geçmek veya başka birinin bu değişikliği yapmasına yol açmak.

Yedinci yüzyılda Arabistan'da Hz. Muhammed'le başlayan tek tanrılı din; Müslümanlar Kur'an'ı Allah'ın kelamı kabul eder ve İslam'ın beş şartı gibi uygulamaları yerine getirir.

Hristiyanların Tanrı'nın Oğlu olduğuna inandığı Nasıralı İsa'nın hayatına ve öğretisine dayanan, MS birinci yüzyılda ortaya çıkan tek tanrılı din.

İbranice Kutsal Kitap'ta anlatılan Tanrı ile yapılan ahde dayanan, Talmud ve sonraki öğretilerle gelişen Yahudi halkının dini, kültürü ve yaşam biçimi.

Güney Asya'da gelişen, tek bir kurucusu olmayan, Vedalar gibi kutsal metinleri ve dharma, karma ve yeniden doğuş gibi kavramları paylaşan dini gelenekler ailesi.

MÖ beşinci yüzyıl civarında Kuzey Hindistan'da yaşamış Siddhartha Gautama'nın, yani Buda'nın öğretisine dayanan dini ve felsefi gelenek.

Dünyadaki Müslümanların çoğunluğunun bağlı olduğu ve ilk dört halifeyi Hz. Muhammed'in meşru halefleri olarak kabul eden İslam'ın en büyük koluna ait.

Hz. Muhammed'den sonra topluluğun önderliğinin Hz. Ali'ye ve onun soyundan gelen İmamlara ait olduğuna inananların bağlı olduğu, İslam'ın ikinci büyük koluna ait.

Roma Piskoposu sıfatıyla Papa'nın önderlik ettiği, en büyük Hristiyan kilisesi olan Katolik Kilisesi'nin inancı, öğretisi ve uygulamaları.

On altıncı yüzyıldaki Reform hareketinden doğan, Kutsal Kitap'ın otoritesini ve iman yoluyla lütufla kurtuluşu öne çıkaran Hristiyanlık kolu.

Ortak öğreti ve ayin geleneğini paylaşan ve birbiriyle birlik (komünyon) içinde olan Rum, Rus ve Sırp kiliseleri gibi Doğu Ortodoks kiliselerinin Hristiyan geleneği.

Kökenlerini ya da manevi soy bağlarını İbrahim figürüne dayandıran Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam'ın birlikte anılışı.

1500'ler civarında Güney Asya'nın Pencap bölgesinde Guru Nanak tarafından kurulan ve birbirini izleyen on Guru tarafından şekillendirilen tek tanrılı din.

Evrenin doğal düzeni olan Dao'yu, yani 'Yol'u merkeze alan ve Daodejing ile bilge Laozi'yle ilişkilendirilen Çin kökenli dini ve felsefi gelenek.

Tanrı'ya ya da dini öğretilere duyulan, çoğu zaman kanıta dayanmayan güven ve bağlılık; ayrıca bir dinin ya da dini topluluğun tamamı için de kullanılır.

Bir kişinin ya da topluluğun doğru kabul ettiği şey, özellikle Tanrı, dünya ya da ahiret hakkındaki bir düşünce; ayrıca bunu kabul etme hali.

Yalnızca tek bir Tanrı'nın var olduğu inancı; Yahudilik, Hristiyanlık, İslam ve Sihizm genellikle tek tanrılı dinler olarak tanımlanır.

Çoğu zaman her biri belirli güçlerle ya da hayatın belirli alanlarıyla ilişkilendirilen birden fazla tanrıya inanma ve tapınma; eski Yunan, Roma, Mısır ve İskandinav dinlerinde olduğu gibi.

Bir dini topluluğun resmi olarak öğrettiği ve mensuplarından kabul etmelerini beklediği inanç ya da inançlar bütünü.

Birçok dinde, hakikatin, iradenin ya da rehberliğin Tanrı'dan insanlara, çoğu zaman peygamberler ya da kutsal metinler aracılığıyla bildirilmesi.

Bir dini topluluk tarafından, ilahi mesajları almak ve insanlara iletmek üzere Tanrı tarafından seçildiğine inanılan kişi.

Bir tanrı ya da tanrıça; bir dini gelenekte ilahi kabul edilerek ibadet edilen herhangi bir varlık.

Tanrı'yla ya da bir tanrıyla ilgili veya Tanrı'dan gelen; isim olarak the divine, Tanrı'yı ya da nihai kutsal gerçekliği genel bir ifadeyle anlatır.

Günahtan, acıdan ya da bunların sonuçlarından kurtulma veya bunlardan özgürleşme ve Tanrı'yla ya da nihai gerçeklikle nihai bir esenlik haline ulaşma.

Bir dini geleneğin anlattığı biçimiyle ölümden sonraki varoluş; örneğin diriliş ve hesap, cennet ve cehennem ya da yeni bir hayata yeniden doğuş.

Hinduizm, Budizm, Caynizm ve Sihizm'de, kişinin bilinçli eylemlerinin gelecekteki hayatları da dahil olmak üzere geleceğini belirleyen sonuçlar doğurduğu ilkesi.

Hint dinlerinde görev, yasa ve şeylerin doğru düzeni anlamına gelen temel kavram; Budizm'de ayrıca Buda'nın öğretisini ifade eder.

Ölümden sonra ruhun ya da benliğin insan ya da başka bir varlık olarak yeni bir bedende yeniden doğduğu inancı; Hinduizm, Caynizm, Sihizm ve başka geleneklerde görülür.

Budizm'de manevi yolun nihai hedefi: arzunun, acının ve yeniden doğuş döngüsünün sona ermesi.

Ana akım Hristiyan öğretisinde Tanrı'nın Baba, Oğul (İsa Mesih) ve Kutsal Ruh olmak üzere üç kişide var olan tek bir varlık olduğu inancı.

Ciddi bir antlaşma ya da söz; özellikle İbranice Kutsal Kitap'ta anlatılan, örneğin İbrahim'le ya da Sina Dağı'nda İsrail'le yapılan, Tanrı ile bir halk arasındaki ilişki.

Bir dinin ya da topluluğun temel inançlarını özetleyen, çoğu zaman ibadet sırasında okunan kısa ve resmi metin; Hristiyanlıktaki İznik İnanç Bildirgesi gibi.

Bir dinin, mensuplarınca otoriter ve çoğu zaman vahyedilmiş ya da ilham edilmiş kabul edilen kutsal yazıları; Kur'an, Kutsal Kitap ya da Vedalar gibi.

Eski Ahit ile Yeni Ahit'ten oluşan Hristiyan kutsal metinleri; Yahudilerin Kutsal Kitabı olan Tanah büyük ölçüde Eski Ahit'e karşılık gelir.

Müslümanların, Allah tarafından Hz. Muhammed'e yaklaşık 23 yıl boyunca Arapça olarak vahyedildiğine inandığı İslam'ın temel kutsal metni; sure adı verilen 114 bölümden oluşur.

Geleneksel olarak Musa'ya atfedilen İbranice Kutsal Kitap'ın ilk beş kitabı; daha geniş anlamıyla Yahudi öğretisinin ve hukukunun bütünü.

Hz. Muhammed'in sözlerini, fiillerini ya da onaylarını aktaran ve bir ravi zinciriyle nakledilen rivayet; hadisler İslam hukukunun ve dini hayatın başlıca kaynaklarındandır.

Sanskritçe yazılmış ve yüzyıllar boyunca sözlü olarak aktarılmış, Hinduizm'in en eski kutsal metinleri; dört Veda vardır ve bunların en eskisi Rigveda'dır.

Bir metnin, özellikle de kutsal metnin anlamını dili, tarihsel bağlamı ve okuma geleneği üzerinden ortaya koymaya çalışan dikkatli ve ayrıntılı açıklama.

Özellikle kutsal metinlerin yorumlanmasına ilişkin kuram ve yöntem; okurların başka bir zamanda, dilde ve kültürde yazılmış bir metni nasıl anlayabileceğini sorgular.

Yeni Ahit'te yer alan ve Matta, Markos, Luka ve Yuhanna'ya atfedilen, İsa'nın hayatını, öğretisini, ölümünü ve dirilişini anlatan dört metinden her biri; ayrıca Hristiyan mesajının kendisi.

Bir dini topluluğun otoriter kutsal metin olarak kabul ettiği kitapların resmi listesi, örneğin Kutsal Kitap kanonu; ayrıca bir kilise konsilinin koyduğu kural ya da karar.

Yahudi sözlü hukukunun erken bir derlemesi olan Mişna ile onun üzerine yüzyıllar boyunca yapılan rabbani tartışmaları içeren Gemara'yı bir araya getiren rabbani Yahudiliğin temel metni.

İnananların Tanrı'ya ya da ilahi olana bireysel olarak veya topluca yönelttikleri saygı, dua ve bağlılık eylemleri.

Belirli ve tekrarlanan bir düzende yerine getirilen, çoğu zaman sembolik ya da dini anlam taşıyan eylemler, sözler veya hareketler bütünü; ibadet, düğün ya da cenaze töreni gibi.

Kişinin kendi sözleriyle ya da belirli bir ritüel biçimiyle Tanrı'ya veya ilahi olana yönelmesi; İslam'daki beş vakit namaz gibi.

Dini amaçlarla kutsal bir yere yapılan yolculuk; Mekke'ye yapılan hac, Hindistan'daki Kumbh Mela ya da Santiago de Compostela'ya giden Camino yolu gibi.

Dini bir uygulama olarak belirli bir süre boyunca yemekten, içmekten ya da bazı yiyeceklerden uzak durma; ramazanda, Yom Kippur'da ya da Büyük Perhiz'de olduğu gibi.

Müslümanların imsaktan gün batımına kadar oruç tuttuğu ve namaza, sadakaya ve Kur'an okumaya özel önem verdiği, kameri takvimin dokuzuncu ayı.

Yahudilikte cuma gün batımından cumartesi akşamı karanlık basana kadar süren haftalık dinlenme ve ibadet günü; pek çok Hristiyan bu kelimeyi dinlenme günü olarak kabul ettikleri pazar için kullanır.

Bir vaiz ya da din önderi tarafından, genellikle bir ibadetin parçası olarak dini ya da ahlaki bir konuda yapılan konuşma.

Özellikle Hristiyan kiliselerinde toplu ibadette kullanılan sözlerin, duaların ve hareketlerin belirli düzeni; ayrıca Kutsal Litürji gibi belirli bir ayin.

Hristiyanlıkta, Tanrı'nın lütfunun aracılığıyla verildiğine inanılan görünür bir işaret sayılan kutsal ayin; vaftiz ve Efkaristiya gibi.

Bir kişinin hayatın bir evresinden ya da toplumsal bir konumdan diğerine geçişini işaretleyen ritüel; doğum, ergenliğe geçiş, evlilik ya da ölüm gibi.

Bir dinin kurallarına ve uygulamalarına uymak ya da dini bir bayramı veya geleneği beklendiği şekilde tutmak.

Bir dinin, özellikle de Hristiyanlığın, kendi adı, örgütlenmesi ve gelenekleri olan tanınmış bir kolu; Lutheran, Metodist ya da Baptist kiliseleri gibi.

Dini görevleri yerine getirmek ve bir topluluğa önderlik etmek üzere resmi olarak yetiştirilip atanan rahip, papaz, imam ve haham gibi kişilerin bütünü.

Müslümanların namaz, özellikle de cuma namazı için toplandığı ve çoğu zaman eğitim ve toplumsal hayatın da merkezi olan yapı.

Hristiyan ibadetine ayrılmış yapı; ayrıca Katolik Kilisesi gibi belirli bir Hristiyan topluluğu ya da örgütü veya Hristiyanların bütünü.

Tevrat tomarlarının bir dolapta (ahit sandığında) saklandığı ve ayinlerde okunduğu, Yahudilerin dua, öğrenim ve toplanma yeri.

Bir ya da birden fazla tanrıya ibadet için ayrılmış yapı, özellikle Hinduizm, Budizm, Caynizm ve antik dinlerde; Yahudi tarihinde ise Kudüs'teki Mabet.

Sünni İslam'da camide namaz kıldıran kişi; Şii İslam'da ayrıca Hz. Ali ve Hz. Hüseyin gibi, Hz. Peygamber'in soyundan gelen ve ilahi rehberliğe sahip olduğuna inanılan önderlerden her biri.

Katoliklik, Ortodoks Hristiyanlık ve Hinduizm gibi geleneklerde kurban sunmak ya da kutsal sırları uygulamak gibi kutsal ritüelleri yerine getirmeye yetkili kişi.

Yahudi hukuku alanında yetişmiş, çoğu zaman bir cemaate önderlik eden, ders veren ve dini uygulamaya dair soruları cevaplayan Yahudi din bilgini ve öğretmeni.

Bir keşiş ya da bazen rahibe topluluğunun dini yeminlerle yaşadığı ve ortak bir dua ve çalışma düzenine uyduğu yapı ya da yapılar topluluğu.

Olağan hayatı bırakıp genellikle bir topluluk içinde dini yeminlerle yaşayan ve kendini dua, öğrenim ya da meditasyona adayan erkek.

Birini resmi bir törenle rahip, papaz, haham ya da başka bir din önderi yapmak.

Bir dini geleneğin, Tanrı'nın yasasını çiğnemek ya da Tanrı'nın iradesine aykırı davranmak olarak gördüğü eylem, düşünce ya da yapılması gerekeni yapmama hali.

İslam'da hayatın bütün alanlarına yönelik ilahi hukuk ve rehberlik; Müslüman hukukçular bunu Kur'an, sünnet ve hukuki akıl yürütme yöntemleriyle yorumlar.

Tevrat'a dayanan, Talmud ve sonraki hukuk derlemeleriyle gelişen ve günlük hayatı, ibadeti, beslenmeyi ve aile ilişkilerini düzenleyen Yahudi dini hukuku.

Yetkin bir İslam alimi olan müftü tarafından, dini hukuk ya da uygulamaya dair bir soruya cevap olarak verilen, genellikle bağlayıcı olmayan resmi hukuki görüş.

Bir Hristiyan kilisesini, özellikle Katolik Kilisesi'ni, din adamlarını ve üyelerini yönetmek için kilise makamlarınca konulan yasa ve kurallar bütünü.

Dini bir görev ya da bağlılık eylemi olarak ihtiyaç sahiplerine para, yiyecek ya da eşya verme; İslam'daki zekat, Budizm'deki dana ve Yahudilikteki tzedaka gibi.

Bireylerin ve toplulukların herhangi bir baskı altında kalmadan bir din ya da inanca sahip olma, onu uygulama, değiştirme ya da bırakma veya hiçbir inanca sahip olmama hakkı.

Tanrı'nın ya da nihai gerçekliğin doğrudan ve kişisel olarak deneyimlenmesi arayışı; çoğu zaman dua, tefekkür ve manevi disiplin yoluyla sürdürülür ve pek çok dini gelenekte görülür.

Kişinin iç dünyası ve anlam, bağ ya da kutsal arayışı; bu arayış bir dini geleneğin içinde ya da kurumsal dinin dışında sürdürülebilir.

Örneğin nefese, bir söze ya da bir imgeye odaklanarak dikkat ve farkındalığı eğitme pratiği; pek çok dinde manevi gelişim için kullanılır.

Sevgi, zikir, manevi disiplin ve bir mürşidin rehberliğiyle Allah'a yakınlaşmayı amaçlayan İslam'ın mistik geleneği.

Kişinin dini ya da manevi amaçlar uğruna rahatlıktan, zevklerden ya da mal mülkten vazgeçtiği sıkı bir öz disiplin hayatı.

Budizm'de ve bazı başka Hint geleneklerinde, Buda'nın ulaştığı gibi cehaletten tamamen kurtulma ve tam kavrayış hali; çoğu zaman uyanış diye de anılır.

Tanrı'ya ya da tanrılara inanmama hali veya hiçbir Tanrı'nın ya da tanrının var olmadığını açıkça savunan görüş.

Tanrı'nın ya da herhangi bir nihai gerçekliğin var olup olmadığının bilinmediği ya da bilinemeyeceği görüşü.

Dünyayı yaratan ve onunla ilişkisini sürdüren kişisel bir Tanrı'ya inanç; din felsefesinde böyle bir Tanrı'nın var olduğu görüşü.

Her şeye gücü yeten, her şeyi bilen ve mutlak iyi bir Tanrı'nın kötülüğün ve acının var olmasına nasıl izin verebileceğine dair felsefi ve teolojik soru.

Fiziksel dünyanın ve insan deneyimiyle kavrayışının sınırlarının ötesinde var olan; çoğu zaman Tanrı'yı ya da nihai gerçekliği nitelemek için kullanılır.

İyi ve her şeye gücü yeten bir Tanrı'nın kötülüğe ve acıya neden izin verdiğini açıklayarak Tanrı'nın adaletini savunma girişimi; terimi 1710'da Leibniz türetmiştir.

'Before the Common Era' (Ortak Çağ'dan önce) ifadesinin kısaltması; 1. yıldan önceki tarihleri dini bakımdan tarafsız biçimde göstermek için BC yerine kullanılır. AD yerine de CE (Common Era) kullanılır.

Genellikle Martin Luther'in 1517'deki Doksan Beş Tezi'yle başlatılan ve Protestan kiliselerinin doğmasına yol açan on altıncı yüzyıl Batı Hristiyanlığındaki dini hareket.

Bir dini topluluğun genellikle öğreti, otorite ya da uygulama konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle ayrı gruplara bölünmesi.

Bir dini topluluğun otoritelerinin, kabul görmüş öğretiye aykırı saydığı inanç ya da öğreti.

Farklı dini geleneklere ait inançların, uygulamaların ya da sembollerin yeni bir biçimde kaynaşması.

Hukuk, eğitim ve siyasetin dini otoriteden bağımsızlaşması gibi yollarla dinin toplum, kurumlar ve bireylerin hayatı üzerindeki etkisini yitirmesi süreci.