Havacılık İngilizcesi: 100 Temel Terim ve Anlamları

Havanın taşıma kuvvetiyle uçan her türlü araç; yolcu uçağı, helikopter ve planör bunlara örnektir. Havayolu işinde genellikle uçağın kendisini ifade eder.

Uçağın ön kısmında pilotların oturduğu ve kumandaları, göstergeleri ve telsizleri kullandığı bölüm.

Uçağın iki yanında yer alan ve taşıma kuvveti üreten uzun yüzeylerden her biri. Yolcu uçaklarında motorlar çoğunlukla kanatlara bağlıdır ve yakıtın büyük kısmı kanatlarda taşınır.

Uçağı hareket ettiren gücü ya da itkiyi üreten makine. Yolcu uçaklarının çoğu, kanatların altına veya kuyruğa yerleştirilen turbofan tipi jet motorları kullanır.

Uçağın ana gövdesi; kokpit, yolcu kabini ve kargo bölmeleri buradadır. Kanatlar ve kuyruk bu gövdeye bağlanır.

Uçağı yerde taşıyan tekerlekler, dikmeler ve frenler. Çoğu uçakta iniş takımları kalkıştan sonra gövdenin ya da kanatların içine katlanır.

Kanatların firar kenarında bulunan ve düşük süratte daha fazla taşıma kuvveti sağlamak için açılan hareketli paneller. Özellikle kalkış ve inişte kullanılır.

Uçağın motorlarının ürettiği ve uçağı hava içinde ileri iten kuvvet. Pilotlar bunu gaz kollarıyla (thrust levers) kontrol eder.

Kuyruğun yatay bölümündeki, uçağın burnunu yukarı ya da aşağı hareket ettiren hareketli yüzey. Pilot bunu lövyeyi ya da yan kumanda kolunu (sidestick) çekip iterek kontrol eder.

Yardımcı güç ünitesi; genellikle kuyrukta bulunan ve ana motorlar çalışmazken elektrik gücü ile klima ve motor çalıştırma için hava sağlayan küçük motor.

Uçağın pist boyunca hızlanarak yerden kesildiği ve uçuşa başladığı an ya da safha.

Uçuşun son safhası; uçak piste alçalır, yere temas eder ve taksi süratine kadar yavaşlar.

Uçağı kendi motor gücüyle yerde yavaşça hareket ettirmek; örneğin park yerinden piste ya da pistten park yerine gitmek.

Alçalmadan sonra uçağın, genellikle yayımlanmış bir usulü izleyerek iniş yapacağı piste yönlendirildiği uçuş safhası.

Tırmanış ile alçalma arasında, sabit irtifa ve süratle uçulan, genellikle uçuşun en uzun ve düz bölümü.

Pilotların yaklaşmayı yarıda kesip güç vererek inmek yerine tırmanışa geçtiği manevra; genellikle yeniden denemek ya da başka bir meydana gitmek için yapılır.

İrtifa kazanmak. Havacılıkta kelime, kalkış ile seyir arasında uçağın seyir seviyesine yükseldiği uçuş safhasının da adıdır.

Uçağın seyir seviyesinden ayrılıp yaklaşma başlamadan önce varış noktasına doğru alçaldığı uçuş safhası.

Bir uçağın trafik ya da hava durumu gibi nedenlerle devam etme müsaadesini beklerken sabit bir nokta üzerinde uçtuğu, yarış pisti şeklindeki rota.

Uçakları yerde ve havada birbirinden güvenli mesafede tutmak ve trafiğin düzenli akmasını sağlamak için yönlendiren hizmet. Kontrolörler talimat ve müsaadeleri telsizle verir.

Hava trafik kontrolün bir uçağa belirli bir şeyi yapması için verdiği izin; bir rotayı izlemek, kalkmak, bir hava sahasına girmek, tırmanmak ya da inmek gibi.

'Son mesajınızın tamamını aldım' anlamına gelen telsiz kelimesi. Bir şeyi duyduğunuzu teyit eder; 'evet' ya da 'yapacağım' anlamı taşımaz.

Hava trafik müsaadesini ya da talimatını kontrolöre tekrar etmek; böylece kontrolör mesajın doğru duyulup anlaşıldığını teyit edebilir.

Bir uçağı telsizde tanımlayan ad ve numara; örneğin havayolunun telsiz adı ile uçuş numarası. Her telsiz yayınında kullanılır.

Pilotların belirli bir hava trafik birimiyle konuşmak için kullandığı, megahertz cinsinden bir sayıyla belirtilen telsiz kanalı.

Telsizde alfabedeki harfleri karşılamak için kullanılan standart kod kelimeler; A için Alfa, B için Bravo, C için Charlie gibi.

Bir uçağa belirli bir pistte kalkış koşusuna başlama izni veren hava trafik ifadesi. Normalde kule kontrolörü tarafından verilir.

Karşı taraftan son mesajının tamamını ya da bir kısmını tekrarlamasını istemek için kullanılan standart telsiz ifadesi.

'Will comply' ifadesinin kısaltması olan telsiz kelimesi; 'mesajınızı anladım ve isteğinizi yerine getireceğim' anlamına gelir.

Bir pistten ya da başka bir noktadan önce durmayı ve müsaade gelene kadar o noktayı geçmemeyi bildiren hava trafik talimatı.

Piste taksi yapıp kalkış pozisyonunda merkez hattı üzerinde durmak; kalkışa hazır olmak ama henüz kalkış müsaadesi almamış olmak.

Kontrolörlerin uçağı radarda tanıyabilmesi için transpondere dört haneli bir kod girmek. İsim olarak bu kodun kendisini ifade eder.

ICAO telsiz kalıplarında 'evet' anlamına gelen ve bir soruyu cevaplamak ya da bir bilgiyi teyit etmek için kullanılan standart kelime. Karşıtı 'negative'dir.

Havalimanında uçakların kalkış ve iniş için kullandığı uzun, özel olarak hazırlanmış şerit. Her pist, manyetik yönüne göre verilen bir numarayla anılır.

Havalimanı terminalinde yolcuların beklediği ve ardından körük ya da otobüsle uçağa bindiği numaralı bölüm.

Havalimanında pistleri apron, park yerleri ve hangarlara bağlayan kaplamalı yol. Uçaklar yerdeki hareketlerini taksi yolları üzerinden yapar.

Havalimanında uçakların park edildiği, yüklendiği, yakıt ikmali yapıldığı ve yolcu bindirildiği alan. Pistlerden ve taksi yollarından ayrıdır.

Apronda uçağın biniş, yükleme, yakıt ikmali ve diğer yer hizmetleri için park edildiği işaretli park yeri.

Terminal binasını uçak kapısına bağlayan ve yolcuların dışarı çıkmadan uçağa binmesini sağlayan hareketli, kapalı geçit.

Bir çekici aracın uçağı park yerinden geriye doğru ittiği usul; yolcu uçakları normalde kendi gücüyle geri gitmez.

Bir uçağın ve yolcularının havalimanında iniş ile kalkış arasında ihtiyaç duyduğu hizmetlerin tamamı; yolcu kaydı, bagaj yükleme, temizlik ve pushback gibi.

Bir uçağın vardıktan sonra bir sonraki uçuşa hazırlanma süreci ve bunun için gereken süre: boşaltma, temizlik, ikram yükleme, yakıt ikmali ve biniş.

Kalkıştan önce yerdeki uçağın üzerindeki buzun, karın ya da kırağının, genellikle ısıtılmış bir sıvı püskürtülerek temizlenmesi.

Uçuş boyunca kabinde yolcuların emniyeti ve konforuyla ilgilenen, eğitimli personelden oluşan ekip.

Kapıdaki ilk çağrıdan uçak kapılarının kapanmasına kadar yolcuların uçağa binme süreci.

Yolcu koltuklarının üzerinde, yolculara emniyet kemerlerini bağlamalarını ve yerlerinde kalmalarını bildiren ışıklı işaret. Pilotlar tarafından açılıp kapatılır.

Acil bir durumda yolcuların ve ekibin uçağı hızla terk etmek için kullandığı kapı ya da pencere çıkışı. Bazıları normal kapılardır, bazıları ise kanat üstündeki daha küçük çıkışlardır.

Kalkıştan önce kabin ekibinin ya da bir videonun yolculara emniyet kemerlerinin, çıkışların, oksijen maskelerinin ve can yeleklerinin nasıl kullanılacağını gösterdiği kısa sunum.

Kabin ekibinin yiyecek ve içecekleri sakladığı, ısıttığı ve hazırladığı uçak mutfağı. Büyük uçaklarda birden fazla galley bulunur.

Yolcu koltuklarının üzerinde, el bagajları ve montlar için bulunan dolap. Kalkış ve inişten önce kapatılıp kilitlenmesi gerekir.

Yüksek irtifada kabin basıncı kaybolduğunda burun ve ağza oksijen veren maske. Yolcu maskeleri koltukların üzerinden otomatik olarak düşer.

Her koltuğun altında ya da yakınında bulunan ve uçak suya inmek zorunda kalırsa kişinin batmadan yüzmesini sağlayan şişirilebilir yelek.

Uçuşta kabin ekibini yöneten ve kabin ile kokpit arasındaki ana bağlantıyı sağlayan kıdemli kabin ekibi üyesi.

Hataları yakalamak için bir şeyi, genellikle başka bir kişi aracılığıyla, ikinci kez kontrol etmek. Kapılarda her kabin ekibi üyesi, kapılar kurulduktan sonra karşısındaki kapıyı kontrol eder.

Uçağı sarsan, sallayan ya da aniden düşüren düzensiz ve çoğu zaman ani hava hareketi. Genellikle hafif, orta veya şiddetli olarak rapor edilir.

Nesnelerin net olarak görülüp tanınabildiği en uzak mesafe; çoğu ülkede metre veya kilometre, ABD'de ise kara mili cinsinden rapor edilir.

Pist boyunca değil, yandan pistin üzerine doğru esen rüzgar; kalkış ve inişi zorlaştırır.

Uçağın hareket yönüne karşıdan esen rüzgar. Yer süratini düşürür ama kalkış ve inişin daha kısa mesafede yapılmasına yardım eder.

Rüzgarın sürat ya da yönünün kısa bir mesafede aniden değişmesi; yere yakın yüksekliklerde uçağın hızla sürat ve irtifa kaybetmesine yol açabilir.

Bir havalimanı için 30 ya da 60 dakikada bir yayımlanan, kısa kodlu rutin hava raporu: rüzgar, görüş, hadise, bulut, sıcaklık ve basınç.

Uçuş sırasında uçağın kanatlarında, motorlarında ya da sensörlerinde buz birikmesi. Bulut veya yağmur gibi görünür nem içinde, donma noktası civarındaki ya da altındaki sıcaklıklarda oluşur.

Gökyüzünün yarısından fazlasını kaplayan en alçak bulut tabakasının yerden yüksekliği. Alçak bulut tavanı yaklaşmayı imkansız hale getirebilir.

Şimşek, dolu, kuvvetli yağış, şiddetli türbülans, buzlanma ve rüzgar kırılması getirebilen çok yüksek ve yoğun oraj bulutu. Pilotlar bu bulutun içine girmekten kaçınır.

Bir uçağın ortalama deniz seviyesinden dikey uzaklığı; genellikle feet cinsinden verilir. Yükseklik (height) ise yerden ya da meydandan ölçülür.

Uçağın burnunun yöneldiği istikamet; 001 ile 360 arasında derece olarak verilir ve genellikle manyetik kuzeye göre ölçülür.

Geçiş irtifasının üzerinde kullanılan, 1013 hPa standart basınç ayarına göre ölçülen ve yüzlerce feet cinsinden ifade edilen seviye; FL350 yaklaşık 35.000 feet demektir.

Uçağın etrafındaki havaya göre sürati; uçağı havada tutan da bu sürattir. Rüzgar olduğunda yer süratinden farklıdır.

Havacılıkta ve denizcilikte kullanılan sürat birimi: saatte bir deniz mili, yani saatte yaklaşık 1,85 kilometre.

Pilotlar izlerken uçağı otomatik olarak uçuran ve seçilen başı, irtifayı, sürati ya da rotayı koruyan sistem.

Koordinatlarla tanımlanmış ve uçakların rota oluşturmak ve izlemek için kullandığı havadaki sabit nokta. Çoğunun telaffuz edilebilen beş harfli bir adı vardır.

Aletli iniş sistemi; yerden gönderilen radyo sinyalleriyle uçağı piste yatay ve dikey olarak yönlendiren ve alçak bulutta ve kötü görüşte iniş yapılmasını sağlayan sistem.

Hava trafik radarından gelen sinyallere bir kodla ve genellikle uçağın irtifası ve kimliğiyle cevap veren uçaktaki radyo cihazı.

Altimetrenin ortalama deniz seviyesine göre irtifayı göstermesini sağlayan basınç ayarı. QNH ayarlıyken yerdeki altimetre meydanın rakımını gösterir.

Uçuştan önce bir pilotun ya da teknisyenin uçağın etrafında dolaşarak hasar, sızıntı ya da olağan dışı bir durum olup olmadığını gözle kontrol etmesi.

Uçağın bir parçasında ya da sisteminde ortaya çıkan, kaydedilmesi ve bir sonraki uçuştan önce ya giderilmesi ya da usulüne uygun şekilde ertelenmesi gereken arıza.

Uçakta tutulan resmi kayıt; ekipler arızaları, teknisyenler de yaptıkları bakım işlerini buraya yazar, böylece uçağın durumu her zaman belgelenmiş olur.

Uçuşlar arasında havalimanında yapılan rutin kontroller ve küçük onarımlar; günlük kontroller, tekerlek değişimi ve küçük arızaların giderilmesi gibi. Amaç uçağın uçmaya devam edebilmesidir.

Minimum teçhizat listesi; bir uçuşun hangi teçhizat çalışmazken, hangi koşullarda ve ne kadar süreyle kalkış yapabileceğini gösteren onaylı belge.

Uçmak için güvenli durumda olan ve tipine ait bütün teknik ve yasal gereklilikleri karşılayan. İlgili isim 'airworthiness' (uçuşa elverişlilik) kelimesidir.

Teknik bir sorunun nedenini adım adım aramak ve ardından gidermek; genellikle üreticinin usullerine uyularak yapılır.

Uçuş kumandaları, iniş takımları, flaplar ve frenler gibi ağır parçaları hareket ettirmek için yüksek basınçlı sıvı kullanan sistemler.

Aircraft on ground (yerde kalan uçak); bir uçağın teknik bir sorun nedeniyle uçamadığı ve parça ile teknisyene acilen ihtiyaç duyulduğu durum.

Bir uçak ya da gemi ciddi ve yakın bir tehlikedeyken ve hemen yardıma ihtiyaç duyduğunda kullanılan uluslararası telsiz tehlike çağrısı. Üç kez tekrarlanır.

Kalmak tehlikeli olduğu için, örneğin yangın ya da duman nedeniyle, herkesi uçaktan veya binadan hızla çıkarmak.

Kötü hava, tıbbi acil durum ya da teknik bir sorun gibi nedenlerle planlanan varış yeri yerine başka bir havalimanına uçmak.

Emniyeti etkileyen ama hemen yardım gerektirmeyen bir sorun olduğunda kullanılan uluslararası telsiz aciliyet çağrısı. Üç kez tekrarlanır.

Beklenen bir çarpma ya da zorunlu iniş darbesinden hemen önce yolcuların ve ekibin yaralanmayı azaltmak için aldığı koruyucu vücut pozisyonu.

Yüksek irtifada kabin basıncının yavaş ya da çok hızlı şekilde kaybolması. Ek oksijen olmadan insanlar kısa sürede net düşünme yeteneğini kaybeder.

Uçak kapısına bağlı, tahliye sırasında insanların hızla yere kaymasını sağlayan şişme kaydırak. Kurulu (armed) bir kapı açıldığında otomatik olarak şişer.

Ekibin uçakta küçük yangınları söndürmek için kullandığı, halon veya su gibi bir madde içeren taşınabilir tüp.

Uçakta ortaya çıkan ve acil müdahale gerektiren ani ve ciddi sağlık sorunu; kalp sorunu, nefes darlığı ya da bilinç kaybı gibi.

Kanadın havayla çok dik bir açıyla karşılaşması sonucu hava akışının kanadın üst yüzeyini izleyememesi ve taşıma kuvvetinin aniden kaybolması.

Uçuşun sorumlu pilotu; uçak, ekip ve yolcular üzerindeki son karar ve sorumluluk ona aittir. Kaptanlar genellikle sol koltukta oturur.

Havayolu ekibindeki ikinci pilot; uçuşu ve görevleri kaptanla paylaşır ve genellikle sağ koltukta oturur.

Pilotların ya da diğer ekip üyelerinin, her uçuş safhasında önemli hiçbir şeyin unutulmaması için belirli bir sırayla kontrol ettiği yazılı liste.

Bir görevden önce yapılan kısa toplantı ya da açıklama; ekip uçuş, rota, hava durumu, görev dağılımı ve olası riskler hakkında bilgi paylaşır.

Kalkıştan önce hava trafik hizmetlerine gönderilen, planlanan uçuşa ait resmi bilgiler: rota, seviyeler, sürat, uçak tipi, yakıt dayanımı ve yedek meydanlar.

Tahmini varış zamanı; bir uçağın varış noktasına ya da rotası üzerindeki bir noktaya ulaşmasının beklendiği saat.

Pilotlar ve uçuş planlamacıları için kapalı pist, arızalı seyrüsefer cihazı ya da kısıtlanmış hava sahası gibi geçici değişiklik veya tehlikeler hakkında yayımlanan resmi duyuru.

Ekip kaynak yönetimi; ekiplerin iletişim kurmasına, görev paylaşmasına, birlikte karar almasına ve birbirinin hatalarını yakalamasına yardımcı olan eğitim ve uygulamalar.