Makine Mühendisliği İngilizcesi: 100 Temel Terim ve Anlamları

Bir malzemenin içinde oluşan iç kuvvetin etki ettiği alana bölünmesiyle bulunan büyüklük. Parçanın ne kadar çekildiğini, basıldığını, eğildiğini ya da burulduğunu gösterir; MPa veya psi ile ölçülür.

Bir malzemenin ilk boyuna göre ne kadar uzadığını ya da kısaldığını gösteren oran. Birimi yoktur; genellikle yüzde veya mikrostrain (µε) olarak verilir.

Bir parçaya ya da yapıya etki eden kuvvet, ağırlık veya basınç. Sabit ya da değişken olabilir ve çoğu mukavemet hesabının çıkış noktasıdır.

Mil ya da cıvata gibi bir elemanı ekseni etrafında döndürmeye çalışan kuvvet etkisi. Kuvvet ile kol uzunluğunun çarpımına eşittir ve newton metre (N·m) ile ölçülür.

Bir malzemenin elastik davranışı bırakıp kalıcı şekil değiştirmeye başladığı gerilme değeri. Tasarımcılar çalışma gerilmelerini genellikle bu değerin oldukça altında tutar.

Malzemenin, her biri statik dayanımının altında kalsa bile çok sayıda tekrarlanan yükler nedeniyle zamanla hasar görmesi ve çatlaması.

Bir kiriş, mil ya da başka bir parçanın yük uygulandığında ilk konumundan ne kadar eğildiği veya yer değiştirdiği; genellikle milimetreyle ölçülür.

Yüklerin bir kirişi ya da mili belirli bir noktada eğmeye çalışan döndürme etkisi. Kuvvet ile mesafenin çarpımına eşittir ve N·m veya kN·m ile verilir.

Malzemenin ne kadar rijit olduğunu gösteren özellik; elastik bölgede gerilmenin birim şekil değiştirmeye oranı. Çelikte yaklaşık 200 GPa, alüminyumda yaklaşık 70 GPa'dır.

Bir parçanın dayanabileceği yük ya da gerilme ile kullanımda gerçekten taşıdığı yük ya da gerilme arasındaki oran. 2 değeri, parçanın gerekenden iki kat dayanıklı olduğunu gösterir.

Bir malzemenin yüzeyinin çizilmeye, ezilmeye ve aşınmaya ne kadar direnç gösterdiği. Rockwell (HRC), Brinell (HB) veya Vickers (HV) gibi testlerle ölçülür.

Bir yüzeyin diğerinin üzerinde kaymasına ya da yuvarlanmasına karşı koyan kuvvet. Isınmaya ve aşınmaya yol açar; ancak frenlerde ve cıvatalı bağlantılarda olduğu gibi gerekli de olabilir.

Bir parçanın ya da yapının yük altında eğilmeye, uzamaya veya burulmaya ne kadar direnç gösterdiği. Rijit bir parça az, esnek bir parça ise çok sehim yapar.

Kırılmadan önce önemli ölçüde uzayabilen ve eğilebilen. Çeliklerin çoğu, bakır ve alüminyum sünektir; cam ve gri dökme demir ise değildir.

Dayanım, sertlik veya korozyon direnci gibi özelliklerini iyileştirmek için bir ana metalin başka elementlerle karıştırılmasıyla elde edilen metal. Çelik ve pirinç birer alaşımdır.

Üzerinde dişli, kasnak ya da çark taşıyan ve gücü ve torku bir elemandan diğerine ileten, uzun ve silindirik dönen makine parçası.

Mil gibi dönen ya da kayan bir parçayı destekleyen ve hareketli yüzeyler arasındaki sürtünmeyi azaltan makine elemanı. En yaygın türleri bilyalı ve makaralı rulmanlardır.

Başka bir dişliyle kavrayarak dönme hareketini ve torku ileten, bunu yaparken çoğu zaman hızı ya da dönme yönünü de değiştiren dişli çark.

İki ya da daha fazla parçayı birbirine bağlamak için kullanılan cıvata, vida, somun, pul, perçin veya pim gibi küçük parçaların genel adı.

Başı olan, dişli bir metal bağlantı elemanı; parçaları bir somun ya da dişli bir delik yardımıyla sıkıştırarak bağlar. Çapı, boyu, dişi ve mukavemet sınıfıyla tanımlanır.

Basıldığında, çekildiğinde ya da burulduğunda enerji depolayan ve bırakıldığında geri iten esnek makine elemanı. Çoğu, sarmal şeklinde sarılmış yay çeliği telinden yapılır.

Örneğin bir motor ile pompa arasında olduğu gibi iki mili birbirine bağlayarak torkun iletilmesini sağlayan eleman. Esnek türleri küçük eksen kaçıklıklarını da tolere eder.

İki yüzey arasından, özellikle dönen bir mil ya da kayan bir piston kolu gibi hareketli bir parçanın bulunduğu yerlerden sıvı, gaz veya kir geçmesini önleyen parça.

Bir motor ile tahrik ettiği makine arasında devri ve torku değiştiren; gövde içinde dişliler, miller ve rulmanlardan oluşan kapalı ünite.

Boru flanşları ya da kapak ile gövde gibi iki sabit yüzeyin arasına konan ve bunlar cıvatayla sıkıldığında sızıntıyı önleyen düz sızdırmazlık parçası.

Bir dişli, kasnak ya da kaplinin milde birlikte dönmesini sağlayan kamanın yerleştirildiği, mil üzerine veya göbeğin içine açılan kanal.

Bir cıvatayı, somunu ya da vidayı, parçaları daha sıkı tutacak şekilde döndürmek; çoğu zaman belirli bir torka kadar. Tersi gevşetmektir.

Isıl enerjinin sıcak bir bölgeden daha soğuk bir bölgeye geçmesi. İletim (conduction), taşınım (convection) ve ışınım (radiation) olmak üzere üç yolla gerçekleşir.

Faydalı çıktının girdiye oranı; genellikle yüzde olarak verilir. %75 verimli bir pompa, aldığı gücün dörtte üçünü faydalı işe dönüştürür.

Isı, iş ve enerjiyi ve bunların birbirine nasıl dönüştüğünü inceleyen fizik ve mühendislik dalı; motorlar, türbinler ve buzdolapları bu dönüşümlerin örnekleridir.

Isıyı bir akışkandan diğerine, onları birbirine karıştırmadan aktaran cihaz; örneğin metal plakalar veya borular üzerinden sıcak yağdan soğutma suyuna.

Bir malzemenin sıcaklığı arttığında boyutlarının büyümesi. Her malzeme farklı miktarda genleşir; bu miktar ısıl genleşme katsayısıyla verilir.

Bir yüzey ile hava veya su gibi hareket eden bir akışkan arasında ya da akışkanın kendi içinde akışla gerçekleşen ısı transferi. Doğal olabilir ya da bir fan veya pompa ile zorlanabilir.

Isının bir malzemenin içinden iletimle ne kadar kolay geçtiğini gösteren, W/(m·K) birimiyle ölçülen malzeme özelliği. Bakır ısıyı çok iyi iletir, yalıtım köpüğü ise iletmez.

Bina ısıtması veya endüstriyel prosesler için sıcak su ya da buhar üretmek amacıyla suyun yakıt yakılarak veya elektrikle ısıtıldığı kapalı kap.

1 kg malzemenin sıcaklığını 1 °C (1 K) artırmak için gereken ısı miktarı. Suyun özgül ısısı yüksektir, yaklaşık 4,18 kJ/(kg·K).

Bir sıvının ya da gazın birim alana uyguladığı kuvvet. Pascal, bar veya psi ile ölçülür.

Belirli bir noktadan birim zamanda geçen akışkan miktarı; hacim (örneğin m³/h veya L/dk) ya da kütle (kg/s) cinsinden verilir.

Sıvıya enerji vererek basıncını artıran ya da onu daha yükseğe çıkaran ve borular içinde hareket ettiren makine.

Bir borudaki sıvı ya da gaz akışını, geçişi açarak, kapatarak veya kısmen daraltarak başlatan, durduran ya da kontrol eden eleman.

Hava ya da soğutucu akışkan gibi bir gazın hacmini küçülterek basıncını artıran makine; elektrik motoru veya içten yanmalı motorla tahrik edilir.

Bir akışkanın ne kadar koyu olduğunu ve akmaya ne kadar direnç gösterdiğini belirten büyüklük. Balın viskozitesi yüksek, suyunki düşüktür.

Bir akışkan boru, filtre, vana veya başka bir elemandan geçerken sürtünme ile yön ya da kesit değişiklikleri nedeniyle basıncının azalması.

Akışkan parçacıklarının düzensiz ve birbirine karışan yollar izlediği akış türü. Yüksek hızlarda görülür ve düzgün, katmanlı laminer akışın tersidir.

Computational fluid dynamics (hesaplamalı akışkanlar dinamiği) ifadesinin kısaltması; sıvı ve gazların akışının ve akışla birlikte oluşan basınç, sıcaklık ve ısı transferinin bilgisayarda simülasyonu.

Parçayı takımlarla talaş kaldırarak şekillendirme işlemi; tornalama, frezeleme, delme ve taşlama gibi yöntemleri kapsar ve genellikle torna ya da CNC tezgahında yapılır.

Metal parçaları birleşim yerinde eriterek, çoğu zaman ilave metal de kullanarak, soğuduklarında tek parça olacak şekilde kalıcı olarak birleştirme işlemi.

Bir birim oluşturmak üzere bir araya getirilmiş parçalar grubu ya da parçaları birleştirme işlemi. Bunun içindeki daha küçük birime alt montaj (subassembly) denir.

Computer numerical control (bilgisayarlı sayısal kontrol) ifadesinin kısaltması; torna, freze ve router gibi, hareketleri elle değil bir programla kontrol edilen takım tezgahları.

Erimiş metali bir kalıba dökerek ve katılaşmasını bekleyerek parça üretme yöntemi. Bu yöntemle üretilmiş parçanın kendisine de casting denir.

Bir metal parçayı kontrollü biçimde ısıtıp soğutarak sertlik, dayanım veya süneklik gibi özelliklerini değiştirme işlemi. Tavlama, sertleştirme ve menevişleme bunun örnekleridir.

Çok ağızlı, dönen bir kesici takımın iş parçasından talaş kaldırarak düz yüzeyler, kanallar, cepler ve karmaşık şekiller oluşturduğu talaşlı imalat yöntemi.

Genellikle yaklaşık 6 mm'den ince, düz levhalar halindeki metal ve bu levhaların kesilip bükülerek ve birleştirilerek yapılan parçalar.

Erimiş plastiği yüksek basınçla kapalı bir çelik kalıba enjekte ederek, kalıpta soğuyup katılaşmasını sağlayarak plastik parça üreten yöntem.

Parçaları dijital bir modelden, plastik veya metal malzemeyi katman katman ekleyerek üretme yöntemi. 3B baskının endüstriyel adıdır.

Matkap ucu denen dönen bir kesici takımla, sütunlu matkapta, CNC tezgahında ya da elle iş parçasında yuvarlak delik açma işlemi.

Bir parçanın ya da montajın şeklini, ölçülerini, toleranslarını, malzemesini ve yüzey durumunu gösteren; üretilebilmesi ve kontrol edilebilmesi için hazırlanan hassas çizim.

Computer-aided design ifadesinin kısaltması; parça ve montajların 3B modellerini ve 2B teknik resimlerini oluşturmak için kullanılan bilgisayar destekli tasarım yazılımları (SolidWorks, CATIA, Siemens NX, AutoCAD gibi).

Bir ürünün, malzemenin ya da sürecin karşılaması gereken şartları (ölçüler, performans, malzeme, standartlar gibi) tam olarak belirten belge veya liste.

Parçayı bir düzlem boyunca kesilmiş gibi gösteren ve delik, kanal, et kalınlığı gibi içte kalan detayların açıkça görülmesini sağlayan teknik resim görünüşü.

Bir ürünü ya da montajı yapmak için gereken tüm parçaların, malzemelerin ve miktarların, genellikle parça numaraları ve açıklamalarıyla birlikte yer aldığı yapılandırılmış liste.

Bir parçayı ağ yapısı (mesh) denen çok sayıda küçük elemana bölerek belirli yükler altındaki gerilmeyi, sehimi, sıcaklığı veya titreşimi hesaplayan bilgisayar yöntemi.

Bir ölçüde ya da özellikte izin verilen sapma miktarı; örneğin ±0,05 mm. Ölçülen değer bu aralıkta kalıyorsa parça kabul edilir.

Bir parçanın boyu, genişliği, çapı ya da iki delik arasındaki mesafe gibi, teknik resimde sayıyla gösterilen boyut veya konum ölçüsü.

Mil ve delik gibi birbirine geçen iki parçanın ölçüleri arasındaki ilişki; parçaların serbestçe mi kayacağını yoksa sıkıca mı oturacağını belirler.

Dış ve iç ölçüleri ve derinliği genellikle 0,01 veya 0,02 mm hassasiyetle ölçen, iki çeneli el ölçü aleti. Verniyeli, saatli ya da dijital olabilir.

Bir yüzeyin işlendikten sonra ne kadar düzgün ya da pürüzlü olduğu; genellikle Ra 1,6 µm gibi bir pürüzlülük değeriyle verilir.

Geometric dimensioning and tolerancing (geometrik boyutlandırma ve toleranslandırma) ifadesinin kısaltması; teknik resimde biçim, yönlenme, konum ve salgı toleranslarını referanslara göre belirleyen semboller sistemi.

Teknik resimde bir harfle işaretlenen ve diğer detayların konumlandırılıp ölçüldüğü, parça üzerindeki teorik olarak kusursuz nokta, çizgi veya yüzey.

Bir montajda birden fazla parçanın toleranslarının nasıl toplandığının hesaplanması; amaç bir boşluğun, geçmenin ya da konumun en kötü durumda veya tipik durumda sınırlar içinde kalıp kalmadığını kontrol etmektir.

Kalibre edilmiş bir vida mekanizmasıyla çap ve kalınlık gibi küçük ölçüleri genellikle 0,01 mm veya 0,001 mm hassasiyetle ölçen hassas ölçü aleti.

Ekipmanın beklenmedik şekilde arızalanmasını önlemek için yağlama, kontrol ve aşınmış parçaların değişimi gibi işlerin planlı aralıklarla yapılması.

Bir parçanın ya da makinenin çatlama, aşınma, kaçak veya durma gibi nedenlerle artık görevini yerine getirememesi durumu.

Sürtünmeyi, aşınmayı ve ısınmayı azaltmak için rulman, dişli ve zincir gibi hareketli yüzeylerin arasına yağ ya da gres koyma işlemi.

Bir makinenin ya da üretim hattının arıza, bakım, model değişimi veya malzeme eksikliği gibi nedenlerle çalışmadığı süre.

Bir makinedeki ya da sistemdeki sorunun nedenini adım adım bulup gidermek; örneğin sinyalleri, parçaları ve ayarları sırayla kontrol ederek.

Bir makinenin ya da yapının hızlı ileri geri hareketi. Fazlası balanssızlık, eksen kaçıklığı veya hasarlı rulman gibi bir sorunun belirtisi olabilir.

Bir metalin su, hava veya kimyasallar gibi ortam etkenleriyle kimyasal tepkimeye girerek yavaş yavaş zarar görmesi. Çelik üzerindeki pas bunun en bilinen örneğidir.

Arızadan önce sorunları erken fark edip onarımları planlamak için bir makinenin titreşim, sıcaklık veya yağ kalitesi gibi sağlık göstergelerini düzenli olarak ölçme.

Mean time between failures (arızalar arası ortalama süre) ifadesinin kısaltması; onarılabilir bir makinenin iki arızası arasında geçen ortalama çalışma süresi. MTBF ne kadar yüksekse ekipman o kadar güvenilirdir.

Kullanım sırasında sürtünme, temas veya sert partiküller nedeniyle bir yüzeyden zamanla malzeme kaybı; örneğin rulmanlarda, dişlilerde, keçelerde ve kesici takımlarda.

Bir arıza nedeniyle çalışmayı bırakmak. Makineler ve araçlar için kullanılır; isim hali 'breakdown', ekipmanı durduran arıza demektir.

Bir makinenin sökülüp temizlendiği, kontrol edildiği ve aşınan parçalarının değiştirildiği, böylece neredeyse yeni gibi çalışmasının sağlandığı kapsamlı bakım ve onarım.

Aşınan ya da kırılan bir parçanın hızla değiştirilebilmesi için stokta tutulan parça; örneğin rulman, keçe, kayış veya motor.

Örneğin bir motor ile pompanın birbirine bağlı millerinin aynı eksen çizgisi üzerinde olmaması; kaçıklık paralel ya da açısal olabilir.

Heating, ventilation and air conditioning (ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme) ifadesinin kısaltması; binalarda, araçlarda ve endüstriyel alanlarda sıcaklığı, nemi ve hava kalitesini kontrol eden sistemler.

Suyu ya da su-glikol karışımını soğutan ve bu soğuk suyun klima santrallerine, fan-coil cihazlarına veya proses ekipmanlarına pompalanmasını sağlayan soğutma makinesi.

Fan, filtre, ısıtma-soğutma bataryaları ve damperler yardımıyla havayı filtreleyen, ısıtan ya da soğutan, gerekirse nemlendiren ve binanın kanal sistemi boyunca dolaştıran büyük HVAC ünitesi.

Havayı fanlardan ve klima santrallerinden odalara taşıyan ve geri getiren; dirsekler, branşmanlar, damperler ve menfezlerle birlikte metal veya plastik kanallardan oluşan sistem.

Soğutma ya da klima sistemindeki çalışma akışkanı. Buharlaşırken ısı çeker, yoğuşurken ısı verir; R-32 ve R-134a bunun örnekleridir.

Bir mekana temiz dış hava verilmesi ve kirli ya da bayat havanın dışarı atılması; açıklıklar yoluyla doğal olarak ya da fanlarla mekanik olarak yapılır.

Bir mekanı tasarım sıcaklığında ve neminde tutmak için ortamdan çekilmesi gereken ısı miktarı. Güneşten, insanlardan, aydınlatmadan, cihazlardan ve dış havadan kaynaklanır.

Soğutma çevrimini kullanarak ısıyı dış hava veya toprak gibi daha soğuk bir ortamdan daha sıcak bir ortama taşıyarak ısıtma yapan, ters yönde çalıştığında ise soğutma sağlayan cihaz.

Seri üretime başlamadan önce tasarımı denemek, montajı ve işlevi kontrol etmek ve sorunları bulmak için yapılan ilk çalışan ürün örneği.

Bir parçanın, ürünün ya da makinenin teknik resme, şartnameye veya standarda uygun olup olmadığını gözle bakarak, ölçerek ya da test ederek kontrol etme.

Standart bir numunenin kopana kadar çekildiği ve akma dayanımı, çekme dayanımı ve uzama gibi özelliklerin ölçüldüğü deney.

Bir ölçüm cihazını daha hassas bir referansla karşılaştırıp gerektiğinde ayarlama veya düzeltme yaparak okunan değerlerin güvenilir olmasını sağlama.

Bir arızanın ya da sorunun asıl nedenini bulmaya yönelik sistematik yöntem; amaç gerçek nedeni ortadan kaldırarak sorunun tekrarlanmasını önlemektir.

Malzemeleri, kaynakları ve parçaları zarar vermeden çatlak ve diğer hatalar açısından inceleme yöntemleri; ultrasonik, radyografik, manyetik parçacık veya sıvı penetrant muayenesi gibi.

Bir parçayı, makineyi ya da sistemi kontrollü koşullar altında test etmek için kurulan; ekipman, sensör ve bağlama elemanlarından oluşan düzenek. Genellikle uzun süreli dayanım veya performans testlerinde kullanılır.