Petrol ve Madencilik İngilizcesi: 100 Temel Terim ve Anlamları

Yalnızca hidrojen ve karbondan oluşan kimyasal bileşik. Ham petrol ve doğal gaz hidrokarbon karışımları olduğundan kelime genel olarak petrol ve gaz anlamında da kullanılır.

Jeolojik haritalama, jeofizik etütler, örnekleme ve deneme sondajlarıyla yeni petrol, gaz ya da maden yataklarını arama çalışması.

Kârlı bir şekilde çıkarılıp işlenebilecek kadar değerli metal veya mineral içeren kaya; örneğin demir cevheri veya bakır cevheri.

Yere ses dalgaları gönderilip farklı katmanlardan geri yansıyan yankıların kaydedilmesiyle yer altındaki kaya katmanlarının haritalanması yöntemi.

Yer kabuğunda bir mineralin, metalin, kömürün, petrolün ya da gazın doğal olarak birikmiş hali; işletmeye değecek kadar büyük ve zengin olabilir.

Bir kayadaki değerli metal veya mineral miktarı; genellikle yüzde (bakır için) ya da ton başına gram (altın ve gümüş için) olarak ifade edilir.

İçi boş bir matkapla kesilip yüzeye çıkarılan, jeologların kayayı yer altındaki haliyle incelemesini ve test etmesini sağlayan uzun silindir biçimli kaya parçası.

Bir kayanın hacminde petrol, gaz veya su barındırabilen boşlukların (gözeneklerin) oranı; genellikle yüzde olarak verilir.

Akışkanların bir kayanın içinden ne kadar kolay akabildiği; gözeneklerin birbirine ne kadar iyi bağlı olduğuna bağlıdır. Darsi veya milidarsi (mD) cinsinden ölçülür.

Üretmeye değecek miktarda petrol veya gaz bulamayan kuyu. Genellikle tıkanıp terk edilir.

Sondajla petrol bulmak. Gündelik İngilizcede ani ve büyük başarı ya da çok para getiren bir şey bulmak anlamında da kullanılır.

Yer altında şekli, boyutu ve tenörü bilinen ve bir bütün olarak işletilebilecek sürekli cevher kütlesi.

Bir kaya, toprak veya konsantre numunesinin ne kadar altın, bakır ya da başka bir metal içerdiğini ölçen laboratuvar testi.

Petrol, gaz veya su bulmak ya da üretmek, ya da rezervuara akışkan basmak için yere açılan derin ve dar delik.

Bir kuyuyu açmak için kullanılan makinelerin tamamı; kule, motorlar, pompalar, kaldırma sistemi ve sondaj borusunu döndüren donanım bu sete dahildir.

Sondaj dizisinin en altında bulunan, dönerken kayayı kırıp ufalayarak deliği derinleştiren kesici alet.

Matkabı soğutmak, kaya kırıntılarını yüzeye taşımak ve kuyu basıncını kontrol altında tutmak için sondaj borusundan aşağı basılıp kuyudan geri dönen, özel olarak hazırlanmış sıvı.

Kuyunun yeni açılan bölümüne indirilip çimentolanan, deliğin çökmesini önleyen ve kaya katmanlarıyla akışkanları birbirinden ayıran büyük çaplı çelik boru.

Basınç kontrol sistemleri devre dışı kaldıktan sonra kuyudan petrol, gaz veya suyun kontrolsüz şekilde çıkması. Yangına, can kayıplarına ve ciddi kirliliğe yol açabilir.

Sondaj sırasında kuyuyu hızla kapatıp petrol veya gazın kontrolsüz çıkışını durdurmak için kuyunun üstüne monte edilen, ağır vanalardan oluşan büyük ünite.

Sondajdan sonra kuyunun güvenli şekilde üretime hazır hale getirilmesi için yapılan işler; üretim borusunun indirilmesi, muhafaza borusunun perfore edilmesi ve vanaların takılması gibi.

Yeni bir kuyunun sondajına, matkabın toprağa veya deniz tabanına ilk girdiği andan itibaren başlamak.

Örneğin aşınan matkabı veya bir aleti değiştirmek için sondaj dizisini kuyudan çekmek ya da yeniden indirmek. Bu işlemin tamamına trip denir.

Formasyon basıncı çamur sütununun basıncından yüksek olduğunda kayadan kuyuya istenmeyen gaz, petrol veya su girişi.

Kuleden matkaba kadar uzanan, birbirine bağlı sondaj boruları, ağırlık boruları ve aletlerden oluşan uzun dizi; matkabı döndürür ve sondaj çamurunu kuyunun dibine taşır.

Yer altından çıktığı haliyle, henüz benzin, motorin ve jet yakıtı gibi ürünlere dönüştürülmemiş, rafine edilmemiş petrol.

Yer altında, çoğu zaman petrolle birlikte bulunan ve büyük ölçüde metandan oluşan gaz yakıt. Isınmada, ocaklarda, elektrik santrallerinde ve sanayide hammadde olarak kullanılır.

Tane aralarındaki küçük boşluklarda petrol veya gaz barındıran ve üstündeki geçirimsiz kaya sayesinde akışkanların kaçamadığı, derindeki gözenekli kaya tabakası.

Kıyıdan uzakta, denizde bulunan ya da gerçekleşen; örneğin denizdeki bir petrol sahası, platform veya sondaj kulesi. Karşıtı onshore'dur (karada).

Kuyunun en üstünde, yüzeyde veya deniz tabanında bulunan; muhafaza ve üretim borularını taşıyan ve kuyuyu vanalara ve akış hatlarına bağlayan çelik ekipman.

Şeyl gibi geçirgenliği düşük formasyonlardan petrol veya gazın daha kolay akabilmesi için suyun, kumun ve kimyasalların kuyuya çok yüksek basınçla basılarak kayanın çatlatılması.

Olgun bir sahadan doğal basınç ve su basmayla elde edilebilecek olandan daha fazla petrol almak için kullanılan yöntemler; örneğin rezervuara CO2, buhar veya kimyasal basmak.

Üretim tesisinde kuyulardan gelen karışık akışı petrol, gaz ve suya ayıran, böylece her birinin ayrı ayrı işlenip sevk edilmesini sağlayan basınçlı kap.

Bir kuyudan veya borudan belirli bir sürede akan petrol, gaz ya da su miktarı; örneğin günlük varil veya saatlik metreküp.

Bir kuyunun vanalarını kapatarak akışını durdurmak; güvenlik, onarım veya test amacıyla ya da üretime ihtiyaç olmadığı için yapılır.

Floating production, storage and offloading unit ifadesinin kısaltması: açık deniz sahasının üzerine demirlenen, deniz altı kuyularından gelen petrolü işleyen, depolayan ve tankerlere aktaran gemi biçimli yüzer ünite.

Açık denizde kuyu açmak veya petrol ve gaz üretmek için gereken donanımı ve yaşam mahallerini taşıyan, deniz tabanına oturan ya da yüzen büyük yapı.

Ham petrolün ısıtılıp ayrıştırıldığı ve kimyasal olarak dönüştürüldüğü; benzin, motorin, jet yakıtı, LPG ve asfalt gibi ürünlerin üretildiği sanayi tesisi.

Rafinajın ilk temel adımı: ham petrol ısıtılır, buharları uzun bir kolonda yükselir ve farklı yüksekliklerde yoğunlaşarak benzin, gazyağı ve motorin gibi fraksiyonlara ayrılır.

Büyük ve ağır hidrokarbon moleküllerini daha küçük ve hafif moleküllere ayırarak düşük değerli ağır petrolü daha fazla benzin, motorin ve diğer ürünlere dönüştüren rafinaj işlemi.

Bir rafineri ünitesine veya kimya tesisine işlenmek üzere verilen hammadde; örneğin rafineri için ham petrol, petrokimya tesisi için nafta.

Etilen, propilen veya benzen gibi petrolden ya da doğal gazdan elde edilen ve plastik, elyaf, gübre ve pek çok başka ürünün yapımında kullanılan kimyasal madde.

Amerikan Petrol Enstitüsü'nün oluşturduğu ve bir ham petrolün suya göre ne kadar hafif veya ağır olduğunu gösteren ölçek. Sayı ne kadar yüksekse petrol o kadar hafiftir; suyun değeri 10 derecedir.

Kükürt içeriği yüksek, genellikle yüzde 0,5'in üzerinde olan ham petrol. Kükürt içeriği düşük ham petrole sweet crude (tatlı ham petrol) denir.

Petrol, gaz, su veya bulamacı uzun mesafelere taşımak için kullanılan, çoğu zaman toprağa gömülü ya da deniz tabanına döşenmiş, birbirine bağlı borulardan oluşan uzun hat.

Liquefied natural gas ifadesinin kısaltması: yaklaşık eksi 162°C'ye kadar soğutularak sıvı hale getirilen, hacmi yaklaşık 600 kat küçülen ve tanker gemileriyle taşınabilen doğal gaz.

Terminalde, rafineride veya üretim sahasında ham petrol, yakıt, su ya da kimyasal madde depolamak için kullanılan, genellikle silindir biçimli büyük çelik hazne.

Gaz boru hattı boyunca kurulan ve gazın uzun mesafelerde akmaya devam etmesi için kompresörlerle basıncını yükselten tesis.

Akışın itmesiyle boru hattının içinden geçirilen ve hattı temizleyen, ürünleri birbirinden ayıran ya da boru cidarını içeriden muayene eden araç. Akıllı pig'ler korozyonu ve çatlakları tespit eden sensörler taşır.

Belirli bir sürede bir boru hattından, tesisten veya terminalden geçen malzeme miktarı; örneğin günlük varil veya saatlik ton.

Kömür, metal cevherleri veya diğer minerallerin büyük bir yüzey çukurundan ya da yeraltı tünellerinden kazılarak çıkarıldığı yer.

Cevherin yeraltı tünelleri yerine yüzeyden, zamanla genişleyip derinleşen basamaklı büyük bir çukurdan kazılarak çıkarıldığı maden.

Cevhere veya kömüre kuyular, rampalar ya da tüneller aracılığıyla ulaşılıp yüzeyin altından üretim yapılan maden; yatak açık ocak için fazla derinde olduğunda tercih edilir.

Delinmiş deliklere yerleştirilen patlayıcılarla kayanın parçalanıp yüklenebilir ve taşınabilir hale getirilmesi. Açık ocaklarda, yeraltı madenlerinde ve taş ocaklarında günlük bir iştir.

Yüzeyden yeraltı madenine inen dikey ya da çok eğimli tünel; işçilerin, cevherin, malzemenin ve havanın taşınması için kullanılır.

Bir cevher kütlesinin veya kömür damarının üzerinde bulunan ve değerli malzemeye ulaşmak için kaldırılması gereken toprak ve atık kaya.

Oksijen sağlamak, tozu, ısıyı ve tehlikeli gazları uzaklaştırmak ve havayı solunabilir tutmak için yeraltı madeninde temiz havayı dolaştıran sistem.

Yeraltı tünelinin tavanında veya yan duvarlarında açılan deliğe yerleştirilen ve gevşek kaya katmanlarını birbirine bağlayarak düşmelerini önleyen uzun çelik çubuk.

Uzun bir üretim aynası boyunca kesici-yükleyicinin (shearer) kömürü ilerleyen hidrolik tahkimatın altında kestiği, tahkimatın arkasında ise tavanın kontrollü olarak göçmesine izin verilen yeraltı kömür madenciliği yöntemi.

Diğer kaya katmanları arasında uzanan kömür veya başka bir mineral tabakası. Kalınlığı birkaç santimetreden birkaç metreye kadar çıkabilir.

Açık ocakta çıkarılan her birim cevher için kaldırılması gereken atık kaya miktarı; 4:1 oranı, her ton cevher için dört ton atık demektir.

Açık ocağın veya taş ocağının duvarlarına kazılmış ve delme, patlatma ve yüklemenin yapıldığı düz, basamak biçimli seviyelerden her biri.

Büyük kayaları daha küçük parçalara ayıran makine. Kırma, cevher hazırlamada öğütmeden önceki ilk adımdır.

Cevher hazırlama tesisinin ana ürünü; değerli mineralin ilk cevhere göre çok daha yoğun olduğu, satışa veya izabe tesisine gönderilmeye hazır toz.

Değerli mineralleri atıktan ayıran işlem: kimyasallar mineral tanelerinin hava kabarcıklarına tutunmasını sağlar, kabarcıklar yükselip köpük oluşturur ve bu köpük sıyrılarak alınır.

Kırmadan sonraki aşama; değerli mineral tanelerinin atık kayadan serbest kalması için cevherin dönen değirmenlerde ince toz haline getirilmesi.

Bir metalin cevherden kimyasal bir çözeltiyle, örneğin altın için siyanür veya bakır için sülfürik asitle çözündürülmesi ve ardından metalin çözeltiden geri kazanılması.

Metali diğer elementlerden ayırmak için cevheri veya konsantreyi bir fırında çok yüksek sıcaklığa ısıtma işlemi; geriye cüruf adı verilen atık kalır.

Cevherdeki değerli metalin, tesis tarafından fiilen nihai ürüne kazandırılabilen yüzdesi.

Dönebilen kabin üzerinde bom, kol ve kovası bulunan; madenlerde kaya kazıp kamyonlara yüklemek için kullanılan büyük kazı makinesi.

Açık ocaklarda cevheri ve atık kayayı yükleme noktasından kırıcıya, stok sahasına veya pasa döküm alanına taşıyan çok büyük damperli kamyon.

Makaralar üzerinde hareket eden kauçuk bant sayesinde cevheri, kömürü veya kayayı bir yerden başka bir yere, örneğin kırıcıdan stok sahasına, kesintisiz taşıyan makine.

Sondaj dizisini ve muhafaza borularını kaldırıp indiren kaldırma donanımını taşıyan, sondaj teçhizatındaki yüksek çelik kule.

Personal protective equipment ifadesinin kısaltması: çalışanların sahada kendilerini korumak için kullandığı baret, koruyucu gözlük, eldiven, iş ayakkabısı, yüksek görünürlüklü kıyafet ve diğer donanımlar.

Sıcak çalışma, yüksekte çalışma veya enerjili ekipman üzerinde çalışma gibi yüksek riskli işlerden önce düzenlenmesi zorunlu olan, tehlikeleri ve alınacak önlemleri sıralayan yazılı onay.

Hidrojen sülfürün kimyasal formülü; bazı kuyularda ve madenlerde bulunan renksiz ve son derece zehirli gaz. Düşük derişimde çürük yumurta gibi kokar, ancak koku alma duyusunu çabucak köreltebilir.

Bakım sırasında kimsenin çalıştıramaması için ekipmanın kapatıldığı, enerji kaynaklarından ayrıldığı ve üzerine kişisel kilitler ile uyarı etiketleri takıldığı güvenlik prosedürü.

Doğal gazın ana bileşeni olan renksiz ve kokusuz gaz (CH4). Kömür madenlerinde kömürden açığa çıkar ve havayla karıştığında patlayabilir.

H2S, metan veya karbon monoksit gibi tehlikeli gazları ya da oksijen eksikliğini ölçen ve seviyeler güvensiz hale gelince alarm veren elektronik cihaz.

Tank, basınçlı kap, çukur veya silo gibi giriş-çıkışı kısıtlı olan ve zehirli gazlar ya da oksijen yetersizliği nedeniyle girilmesi tehlikeli olabilen kapalı alan.

Alarm veya acil durum anında herkesin toplanması gereken, amirlerin kişi sayımı yapıp eksik olan olup olmadığını görebildiği işaretli güvenli yer.

Yaralanmaya veya hasara yol açabilecekken yol açmayan planlanmamış olay; örneğin bir çalışanın hemen yanına düşen bir alet.

Health, safety and environment ifadesinin kısaltması: bir şirketin çalışanları, halkı ve doğayı zarardan korumak için kullandığı kurallar, kişiler ve sistemler.

Cevher hazırlama tesisinde değerli mineraller ayrıldıktan sonra geriye kalan, ince öğütülmüş kaya ve su karışımı.

Ham petrolün veya petrol ürünlerinin bir tanker, boru hattı ya da kuyudan kazara denize, nehirlere veya toprağa yayılması.

İstenmeyen doğal gazın kuyu sahasında, platformda veya tesiste flare (fakel) adı verilen yüksek bir bacada yakılması; güvenlik amacıyla ya da gaz kullanılamadığı veya satılamadığı için yapılır.

Maden, boru hattı veya rafineri gibi planlanan bir projenin hava, su, toprak, yaban hayatı ve yerel halk üzerindeki etkilerini ve bu etkilerin nasıl azaltılacağını inceleyen resmi çalışma.

Maden atıklarını ve suyu bir depolama alanında tutmak için inşa edilen set. Yıkılırsa oluşan çamur seli aşağıdaki köyleri ve nehirleri yok edebilir.

Madencilik veya sondajla bozulan arazinin güvenli, kararlı ve kullanılabilir hale getirilmesi; örneğin pasa döküm alanlarının yeniden şekillendirilmesi, bitkisel toprak serilmesi ve bitkilendirme yapılması.

Maden atıklarında veya işletmelerde bulunan pirit gibi sülfürlü minerallerin hava ve suyla temas etmesiyle oluşan, metal yüklü asidik su. Nehirleri onlarca yıl kirletebilir.

Ömrünü tamamlamış bir petrol ve gaz tesisinin, platformun, boru hattının veya fabrikanın güvenli şekilde kapatılıp sökülmesi; kuyuların tıkanmasını ve sahanın temizlenmesini de kapsar.

Petrol ve gaz sektörünün ilk aşamasını anlatır: hidrokarbon aramak, kuyu açmak ve petrolle gazı yeryüzüne çıkarmak.

Petrol ve gaz sektörünün son aşamasını anlatır: ham petrolün rafine edilmesi, ardından yakıtların ve diğer ürünlerin dağıtılıp müşterilere satılması.

Ham petrol için kullanılan standart hacim birimi; 42 ABD galonuna, yani yaklaşık 159 litreye eşittir. Petrol fiyatları ve üretim miktarları varil üzerinden verilir.

Varlığı bilinen ve mevcut teknoloji ile fiyatlarla kârlı biçimde üretilebilecek, belirli kurallara göre hesaplanmış petrol, gaz veya cevher miktarı.

Üretim yapan şirketin kaynağın sahibine, genellikle devlete, üretilen petrol, gaz veya madenin değeri ya da miktarı üzerinden ödediği pay.

Petrol veya gazın mülkiyetinin devlette kaldığı, arama ve geliştirme masraflarını şirketin üstlendiği ve şirketin masrafları karşılandıktan sonra üretimin taraflar arasında paylaşıldığı sözleşme.

Fiyatı, dünya genelinde petrolün fiyatlandırılmasında başlıca uluslararası referans olarak kullanılan Kuzey Denizi kaynaklı ham petrol karışımı.

Petrol ve gaz sektörünün, petrolü ve gazı saha ile rafineri veya pazar arasında boru hatları, tankerler, terminaller ve tanklar aracılığıyla taşıyıp depolayan orta kısmını anlatır.

Bir maden veya petrol ve gaz projesinin inşa edilip kârlı şekilde işletilip işletilemeyeceğini gösteren ve yatırım kararında kullanılan ayrıntılı teknik ve mali çalışma.