Yazılım İngilizcesi: 1.143 Temel Terim ve Anlamları

Web, Mobil ve Arayüz Geliştirme

• back endisimarka uç, backend

  Bir web sitesinin ya da uygulamanın kullanıcının görmediği sunucu tarafı; verileri saklar, iş kurallarını çalıştırır ve ön yüze ihtiyaç duyduğu bilgileri gönderir.

• full stacksıfatfull stack, tam yığın

  Bir web uygulamasının hem ön yüzünü hem de arka ucunu, yani kullanıcı arayüzünden sunucuya ve veritabanına kadar her katmanı kapsayan.

• browserisimtarayıcı, web tarayıcısı

  Web sayfalarını indirip kodlarını insanların okuyup kullandığı ekranlara dönüştüren Chrome, Firefox, Safari veya Edge gibi bir program.

• HTMLkısaltmaHTML, hipermetin işaretleme dili

  HyperText Markup Language (Hipermetin İşaretleme Dili): başlık, paragraf, bağlantı ve görsel gibi öğelerle bir web sayfasının yapısını ve içeriğini tanımlayan standart dil.

• CSSkısaltmaCSS, basamaklı stil sayfaları

  Cascading Style Sheets (Basamaklı Stil Sayfaları): HTML'in nasıl görüneceğini belirleyen dil; renkler, yazı tipleri, boşluklar, sayfa düzeni ve animasyonlar bununla tanımlanır.

• JavaScriptisimJavaScript, JS

  Her web tarayıcısında çalışan ve sayfalara etkileşim kazandıran programlama dili; Node.js sayesinde sunucularda da çalışır.

• URLkısaltmaURL, web adresi

  Uniform Resource Locator (Tekdüzen Kaynak Konumlayıcı): web'deki bir sayfanın ya da dosyanın https://example.com/blog?page=2 gibi tam adresi.

• serverisimsunucu, server

  Tarayıcılardan ve diğer istemcilerden gelen istekleri bekleyen; onlara sayfa, dosya ya da veri gönderen bilgisayar veya program.

• clientisimistemci, client

  Bir bağlantıda veri isteyen taraf; genellikle tarayıcı ya da mobil uygulamadır ve yanıt veren sunucunun karşısında yer alır.

• elementisimöğe, eleman

  Bir HTML sayfasının paragraf, görsel ya da buton gibi tek bir yapı taşı; genellikle açılış etiketi, içerik ve kapanış etiketinden oluşur.

• tagisimetiket, tag

  Bir öğenin nerede başlayıp nerede bittiğini gösteren, <h1> veya </p> gibi köşeli parantez içine yazılmış HTML kodu.

• attributeisimöznitelik, nitelik

  Açılış HTML etiketinin içine ad ve değer olarak yazılan ek bilgi; örneğin bir bağlantıdaki href ya da bir görseldeki alt.

• selectorisimseçici, selector

  Bir CSS kuralında stillerin hangi öğelere uygulanacağını belirten kısım; örneğin p, .button ya da #header.

• DOMkısaltmaDOM, belge nesne modeli

  Document Object Model (Belge Nesne Modeli): tarayıcının bir sayfanın HTML'inden oluşturduğu ve sayfa açıkken JavaScript'in okuyup değiştirebildiği nesne ağacı.

• responsive designisimduyarlı tasarım, responsive tasarım

  Aynı sayfa düzeninin telefondan tablete, büyük monitörlere kadar her ekran boyutuna uyum sağlayacak şekilde geliştirilmesi yaklaşımı.

• accessibilityisimerişilebilirlik

  Web sitelerini görme, işitme ya da hareket kısıtlılığı olanlar ve yardımcı teknolojiler kullananlar dahil herkesin kullanabileceği hale getirme pratiği.

• web appisimweb uygulaması, web app

  Cihaza kurulmadan web tarayıcısında çalışan uygulama; örneğin çevrim içi e-posta, harita ya da proje yönetim araçları.

• developer toolsisimgeliştirici araçları, DevTools

  Tarayıcılara yerleşik olarak gelen ve geliştiricilerin HTML ile CSS'i incelemesine, JavaScript hatalarını ayıklamasına, ağ isteklerini izlemesine ve performansı ölçmesine olanak tanıyan araçlar.

• propertyisimözellik, property

  CSS'te ayarlanan stil özelliğinin adı; örneğin color, margin ya da display. Her zaman bir değerle birlikte yazılır.

• stylesheetisimstil dosyası, stil sayfası

  Bir sayfanın nasıl görüneceğini tanımlayan CSS kurallarından oluşan dosya ya da blok; çoğu site bir veya daha fazla harici .css dosyasına bağlantı verir.

• layoutisimyerleşim, sayfa düzeni

  Öğelerin sayfadaki dizilişi; sütunların, menülerin, görsellerin ve metinlerin nerede durduğu ve ekran boyutu değişince nasıl yer değiştirdiği.

• flexboxisimflexbox, esnek kutu düzeni

  Öğeleri tek bir satır ya da sütun halinde dizip nasıl büyüyüp küçüleceklerini, nasıl hizalanacaklarını ve boşluğu nasıl paylaşacaklarını kontrol eden CSS yerleşim yöntemi.

• CSS gridisimCSS grid, ızgara düzeni

  Öğeleri aynı anda hem satırlara hem sütunlara yerleştirmeye yarayan CSS yerleşim sistemi; tam sayfa düzenleri ve kart galerileri için kullanışlıdır.

• media queryisimmedya sorgusu, media query

  Stilleri yalnızca belirli bir koşul doğru olduğunda uygulayan CSS kuralı; örneğin en az belirli bir ekran genişliği, karanlık mod ya da yazdırma.

• componentisimbileşen, component

  Kendi işaretlemesi, stili ve mantığı olan, tekrar kullanılabilir ve bağımsız arayüz parçası; örneğin bir buton, açılır pencere (modal) ya da ürün kartı.

• eventisimolay, event

  Tarayıcıda gerçekleşen ve kodun tepki verebildiği durum; örneğin bir tıklama, tuşa basma, form gönderme ya da sayfanın yüklenmesinin bitmesi.

• databaseisimveritabanı, veri tabanı

  Kullanıcılar, siparişler ya da gönderiler gibi verilerin düzenli biçimde saklandığı ve arka ucun bunları hızla kaydedip arayabildiği ve güncelleyebildiği depo.

• cookieisimçerez, cookie

  Bir web sitesinin tarayıcıda sakladığı ve sonraki isteklerle sunucuya geri gönderilen küçük veri parçası; oturum açma, ayarlar ve izleme için kullanılır.

• load timeisimyüklenme süresi, sayfa yükleme süresi

  Bir sayfanın indirilip ekranda kullanılabilir hale gelmesi için geçen süre; genellikle saniye ya da milisaniye cinsinden ölçülür.

• cacheisimönbellek, cache

  Dosyaların ya da verilerin kopyalarının, tekrar daha hızlı sunulabilmeleri için bir süreliğine tutulduğu yer; örneğin tarayıcı, CDN ya da sunucu.

• SEOkısaltmaarama motoru optimizasyonu, SEO

  Search Engine Optimization (Arama Motoru Optimizasyonu): bir sitenin sayfalarının Google gibi arama motorlarında bulunmasına, anlaşılmasına ve daha üst sıralarda gösterilmesine yardımcı olan çalışmalar.

• alt textisimalternatif metin, alt metni

  alt özniteliğiyle eklenen, ekran okuyucuların sesli okuduğu ve görsel yüklenemezse tarayıcının gösterdiği kısa görsel açıklaması.

• headingisimbaşlık

  Bir sayfanın ya da bölümün başlığı; h1'den h6'ya kadar olan öğelerle işaretlenir, h1 ana başlıktır, diğerleri alt seviyeleri gösterir.

• linkisimbağlantı, link

  Kullanıcıyı başka bir sayfaya veya konuma götüren tıklanabilir metin ya da görsel; HTML'de a öğesi ve href özniteliğiyle oluşturulur.

• formisimform

  Kullanıcıların bilgi girdiği ve bu bilgilerin sunucuya gönderildiği sayfa bölümü; örneğin giriş, arama ya da iletişim formu.

• input fieldisimgiriş alanı, metin kutusu

  Bir formda kullanıcının ad, e-posta adresi, parola ya da tarih gibi bir değer yazdığı veya seçtiği kutu ya da kontrol.

• semantic HTMLisimanlamsal HTML, semantik HTML

  Her şey için genel amaçlı div ve span yerine nav, main, article ve button gibi öğeleri anlamlarına uygun şekilde kullanan HTML.

• box modelisimkutu modeli

  Her öğenin içerik, iç boşluk (padding), kenarlık (border) ve dış boşluktan (margin) oluşan dikdörtgen bir kutu olduğunu ve bunların birlikte öğenin boyutunu ve aralıklarını belirlediğini anlatan CSS kavramı.

• marginisimdış boşluk, kenar boşluğu

  Bir öğenin kenarlığının dışında kalan ve diğer öğeleri ondan uzaklaştıran boşluk.

• paddingisimiç boşluk, dolgu

  Bir öğenin içinde, içeriği ile kenarlığı arasında kalan ve içeriği kenarlardan uzak tutan boşluk.

• viewportisimgörüntü alanı, viewport

  Web sayfasının tarayıcı penceresinde ya da telefon ekranında görünen alanı; pencere yeniden boyutlandırıldığında ya da telefon döndürüldüğünde boyutu değişir.

• event listenerisimolay dinleyicisi, event listener

  Bir öğede tıklama ya da tuşa basma gibi belirli bir olayı bekleyen ve o olay gerçekleştiğinde çalışan fonksiyon.

• asynchronoussıfatasenkron, eşzamansız

  Veri yükleme gibi bir işi başlatıp o işin bitmesini beklemeden diğer kodları çalıştırmaya devam eden kodu niteler.

• promiseisimpromise, söz

  Sunucudan gelecek veri gibi henüz hazır olmayan bir sonucu temsil eden ve daha sonra başarıyla tamamlanan ya da başarısız olan JavaScript nesnesi.

• stateisimdurum, state

  Bir uygulamanın ya da bileşenin belirli bir anda tuttuğu ve ekranda neyin gösterileceğini belirleyen veriler; örneğin bir menünün açık olup olmadığı ya da kullanıcının ne yazdığı.

• single-page applicationisimtek sayfa uygulaması, SPA

  Tek bir HTML sayfası yükleyen ve kullanıcı gezindikçe her seferinde yeni sayfa yüklemek yerine içeriği JavaScript ile güncelleyen web uygulaması.

• sessionisimoturum

  Sunucunun oturum açmış bir kullanıcıyı, genellikle bir çerezde saklanan kimlik numarası aracılığıyla, kullanıcı çıkış yapana ya da süre dolana kadar hatırladığı zaman dilimi.

• server-sidesıfatsunucu tarafı, sunucu taraflı

  Kullanıcının tarayıcısında değil, sunucuda gerçekleşen; örneğin sunucu tarafı kod, doğrulama ya da render.

• environment variableisimortam değişkeni

  Veritabanı adresi ya da API anahtarı gibi, uygulamaya kodun dışından verilen ve ortamdan ortama farklı olabilen adlandırılmış ayar.

• CDNkısaltmaiçerik dağıtım ağı, CDN

  Content Delivery Network (İçerik Dağıtım Ağı): bir sitenin dosyalarının kopyalarını saklayan ve bunları her kullanıcıya en yakın konumdan sunan, dünyaya yayılmış sunucu ağı.

• cross-browsersıfattarayıcılar arası, çapraz tarayıcı

  Chrome, Firefox, Safari ve Edge gibi farklı tarayıcılarda, bunların farklı sürümlerinde ve farklı cihazlarda aynı şekilde çalışan.

• specificityisimseçici önceliği, özgüllük

  Birden fazla kural aynı öğeyi hedeflediğinde hangi stilin geçerli olacağına karar vermek için CSS'in kullandığı kural: ID seçicileri class seçicilerinden, class seçicileri de öğe seçicilerinden güçlüdür.

• npmisimnpm, paket yöneticisi

  JavaScript'in standart paket yöneticisi ve paketlerin indirildiği çevrim içi kayıt deposu; npm install gibi komutlarla kullanılır.

• TypeScriptisimTypeScript

  JavaScript'in üzerine kurulu, türler (type) ekleyerek birçok hatanın kod çalışırken değil yazılırken bulunmasını sağlayan programlama dili.

• bundlerisimpaketleyici, bundler

  Çok sayıda JavaScript, CSS ve diğer dosyayı bağımlılıklarıyla birlikte tarayıcıların hızlıca yükleyebileceği birkaç optimize edilmiş dosyada birleştiren araç.

• lazy loadingisimtembel yükleme, geç yükleme

  Görselleri, videoları ya da kodu gerçekten ihtiyaç duyulana, örneğin kullanıcı onlara yaklaşacak kadar kaydırana kadar yüklememe tekniği.

• minifyfiilküçültmek, minify etmek

  Kodun çalışma biçimini değiştirmeden boşlukları, yorumları ve satır sonlarını kaldırıp adları kısaltarak kod dosyalarını küçültmek.

• image optimizationisimgörsel optimizasyonu, resim optimizasyonu

  Görselleri iyi görünmeye devam edecek şekilde dosya boyutu olarak olabildiğince küçültmek; örneğin sıkıştırarak, yeniden boyutlandırarak ve modern biçimler kullanarak.

• Core Web VitalsisimÖnemli Web Verileri, Core Web Vitals

  Google'ın bir sayfadaki gerçek kullanıcı deneyimini ölçen üç metriği: yükleme (LCP), etkileşime yanıt verme hızı (INP) ve görsel kararlılık (CLS).

• ARIAkısaltmaARIA, erişilebilir zengin internet uygulamaları

  Accessible Rich Internet Applications (Erişilebilir Zengin İnternet Uygulamaları): role ve aria-label gibi, yardımcı teknolojilere öğeler hakkında ek bilgi veren HTML öznitelikleri bütünü.

• keyboard navigationisimklavyeyle gezinme, klavye erişimi

  Bir siteyi yalnızca klavyeyle kullanmak; bağlantılar, butonlar ve alanlar arasında Tab tuşuyla dolaşıp Enter veya boşluk tuşuyla bunları etkinleştirmek.

• contrast ratioisimkontrast oranı

  Metnin parlaklığını arka planın parlaklığıyla karşılaştıran sayı; 7:1 gibi yüksek oranlar 2:1 gibi düşük oranlardan daha kolay okunur.

• meta tagisimmeta etiketi

  Sayfanın head bölümünde yer alan ve tarayıcılara ve arama motorlarına sayfanın açıklaması ya da viewport ayarları gibi bilgiler veren HTML etiketi.

• sitemapisimsite haritası

  Arama motorlarının sayfaları daha kolay bulup taraması için bir web sitesinin sayfalarını listeleyen dosya; genellikle sitemap.xml adını taşır.

• crawlfiiltaramak, dolaşmak

  Bir arama motoru botunun sayfaları otomatik olarak ziyaret etmesi, bağlantılarını takip etmesi ve dizine eklenebilmeleri için içeriklerini indirmesi.

• mobile appisimmobil uygulama, uygulama

  Akıllı telefon veya tablette çalışmak üzere tasarlanan, genellikle App Store ya da Google Play gibi bir uygulama mağazasından indirilen program.

• iOSisimiOS, iOS işletim sistemi

  Apple'ın iPhone için geliştirdiği işletim sistemi. Bu sistemin uygulamaları ağırlıklı olarak Xcode ve Swift programlama dili gibi Apple'ın kendi araçlarıyla geliştirilir.

• AndroidisimAndroid, Android işletim sistemi

  Google'ın geliştirdiği mobil işletim sistemi; Samsung, Xiaomi ve Google'ın kendisi gibi pek çok telefon üreticisi tarafından kullanılır. Uygulamaları ağırlıklı olarak Kotlin veya Java ile yazılır.

• native appisimnative uygulama, yerel uygulama

  Belirli bir platform için, o platformun kendi dilleri ve araçlarıyla geliştirilen uygulama; örneğin iOS için Swift, Android için Kotlin ile yazılan bir uygulama.

• cross-platformsıfatplatformlar arası, çapraz platform

  Tek ve ortak bir kod tabanından birden fazla platformda, genellikle hem iOS hem Android'de çalışan uygulama veya framework'ü tanımlar.

• emulatorisimemülatör, öykünücü

  Bir mobil cihazın donanımını ve yazılımını bilgisayarda taklit eden program; uygulamayı gerçek bir telefon olmadan çalıştırıp test etmeyi sağlar.

• simulatorisimsimülatör

  Xcode ile gelen ve iOS uygulamalarını Mac'te iPhone ya da iPad görünümlü bir pencerede çalıştıran Apple aracı; gerçek cihazın donanımını birebir taklit etmez.

• screenisimekran, sayfa

  Uygulamada kullanıcının bir anda gördüğü tam görünümlerden her biri; örneğin giriş ekranı ya da ayarlar ekranı. Uygulamalar bir ekranlar dizisi olarak planlanır.

• tapfiildokunmak, tıklamak

  Bir şeyi seçmek için ekrana tek parmakla kısa ve hızlı biçimde dokunmak; örneğin bir butona, bağlantıya ya da listedeki bir öğeye.

• scrollfiilkaydırmak, sayfayı kaydırmak

  Daha fazlasını görmek için ekrandaki içeriği yukarı, aşağı ya da yana hareket ettirmek; genellikle parmağı bir liste veya sayfa üzerinde kaydırarak yapılır.

• app lifecycleisimuygulama yaşam döngüsü

  Bir uygulamanın açılıştan kapanışa kadar geçtiği durumlar dizisi (aktif, arka planda, askıya alınmış gibi) ve her geçişte sistemin uygulamaya gönderdiği olaylar.

• backgroundisimarka plan

  Uygulamanın çalışmaya devam ettiği ya da bellekte tutulduğu ama ekranda görünmediği durum; örneğin kullanıcı başka bir uygulamaya geçtiğinde.

• foregroundisimön plan

  Uygulamanın açık ve ekranda görünür olduğu, kullanıcının onunla doğrudan etkileşime girebildiği durum.

• offline modeisimçevrimdışı mod, offline mod

  Uygulamanın internet bağlantısı olmadan da kullanılabildiği çalışma biçimi; kayıtlı verileri gösterir ve bağlantı geri geldiğinde değişiklikleri sonradan gönderir.

• local storageisimyerel depolama, cihazda depolama

  Uygulamanın ayarlar, dosyalar veya veritabanı gibi verileri sunucuya bağlanmadan kullanabilmek için doğrudan cihazın üzerinde sakladığı alan.

• in-app purchaseisimuygulama içi satın alma

  Kullanıcının uygulamanın içinden satın aldığı şey; ek özellikler, oyun parası ya da abonelik gibi. Ödeme App Store veya Google Play üzerinden yapılır.

• XcodeisimXcode

  Apple'ın iPhone, iPad, Mac ve diğer Apple platformları için uygulama yazmaya, derlemeye, test etmeye ve yayınlamaya yarayan geliştirme ortamı. Yalnızca macOS'ta çalışır.

• Android StudioisimAndroid Studio

  Google'ın Android uygulamaları için resmi geliştirme ortamı; IntelliJ IDEA tabanlıdır ve kod editörü, Android Emulator, profil araçları ve derleme araçları içerir.

• SwiftisimSwift

  Apple'ın 2014'te tanıttığı, iOS ve diğer Apple platformlarında uygulama geliştirmek için kullanılan programlama dili; eski Objective-C dilinin yerini büyük ölçüde almıştır.

• KotlinisimKotlin

  JetBrains'in geliştirdiği ve Google'ın Android geliştirme için ana dil olarak önerdiği modern programlama dili; Java koduyla birlikte çalışabilir.

• React NativeisimReact Native

  Meta'nın geliştirdiği, JavaScript veya TypeScript ve React ile iOS ve Android uygulamaları geliştirmeyi sağlayan ve gerçek native arayüz bileşenlerini kullanan cross-platform framework.

• FlutterisimFlutter

  Google'ın tek kod tabanından mobil, web ve masaüstü uygulamaları geliştirmeye yarayan açık kaynaklı framework'ü; Dart dilini kullanır ve arayüzü ekrana kendisi çizer.

• navigation barisimgezinme çubuğu, navigasyon çubuğu

  iOS'ta ekranın üstünde başlığı, geri butonunu ve işlem butonlarını gösteren çubuk; Android'de ise geri ve ana ekran kontrollerinin bulunduğu sistem çubuğu için de bu ad kullanılır.

• tab barisimsekme çubuğu, alt menü

  Genellikle ekranın altında yer alan ve kullanıcıların Ana Sayfa, Arama ve Profil gibi ana bölümler arasında geçiş yapmasını sağlayan simgeli çubuk.

• swipefiilkaydırmak, parmakla kaydırmak

  Parmağı ekran üzerinde tek bir yönde hızlıca kaydırmak; örneğin sonraki fotoğrafa geçmek, listedeki bir öğeyi silmek ya da geri dönmek için.

• splash screenisimaçılış ekranı, splash ekranı

  Uygulama başlarken kullanıcının gördüğü ilk ekran; genellikle ana içerik hazır olana kadar düz bir arka plan üzerinde logoyu gösterir.

• onboardingisimkarşılama akışı, tanıtım ekranları

  Uygulamayı yeni yükleyen kullanıcının geçtiği ilk ekranlar; ana özellikleri tanıtır, izin ister veya hesap oluşturmaya yardımcı olur.

• dark modeisimkaranlık mod, koyu tema

  Sistem genelinde ve bunu destekleyen uygulamalarda koyu arka plan üzerinde açık renkli metin gösteren görüntü ayarı; çoğu zaman gece kullanımı için tercih edilir.

• syncfiileşitlemek, senkronize etmek

  Yerel değişiklikleri göndererek ve yenilerini indirerek cihazdaki veriyle sunucudaki veriyi aynı duruma getirmek; 'synchronize' kelimesinin kısaltmasıdır.

• hybrid appisimhibrit uygulama

  HTML, CSS ve JavaScript gibi web teknolojileriyle geliştirilen ve native bir kabuğun içine yerleştirilen uygulama; böylece mağazalardan yüklenebilir ve bazı cihaz özelliklerini kullanabilir.

• web viewisimweb görünümü, WebView

  Ayrı bir tarayıcı açmadan web sayfalarını uygulamanın içinde gösteren bileşen; geliştiricilerin web içeriğini native bir ekranın içinde göstermesini sağlar.

• hot reloadisimanında yeniden yükleme, hot reload

  Kod değişikliklerini, çoğu zaman mevcut ekranı ve durumunu kaybetmeden, çalışan uygulamada bir iki saniye içinde gösteren geliştirme özelliği.

• main threadisimana iş parçacığı, main thread

  Uygulamanın arayüzünü çizdiği ve kullanıcı girdilerini işlediği iş parçacığı; burada yavaş işler çalıştırılırsa uygulama donar ve yanıt vermez olur.

• cold startisimsoğuk başlatma, cold start

  Uygulama bellekte bulunmadığı için sistemin her şeyi baştan oluşturmak zorunda kaldığı başlatma; en yavaş başlatma türüdür.

• activityisimactivity, aktivite

  Android'de kullanıcı arayüzüne sahip tek bir ekranı temsil eden ve oluşturulmasından yok edilmesine kadar kendi yaşam döngüsü olan temel uygulama bileşeni.